📜 Verbum · 聖言
原文誦讀聖經與教父文獻
♥ 贊助

← 回書卷目次 · 拉丁教父 › 詞源與文集

詞源與文集 第 5 章 第 1/3 段

拉丁文原文.36 節.部分字詞可點開查義.本章太長已分段,此段為 5:1–5:36(全章共 81 節)

← 第 4 章第 6 章 →
下一段 →
ℹ️ 本語料沒有逐節的詞法標註,字義是依字形比對詞典得到的——對上了不代表是同一個字(變化形可能與另一個字的原形同形)。需要精確判斷時請覆核原文與專門詞典。
ℹ️ 中英對照為本站自譯,直接譯自本頁的原文(非和合本/WEB —— 那兩者譯自馬所拉文本,與本頁底本不同)。
5:1
I. DE AVCTORIBVS LEGVM. Moyses gentis Hebraicae primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi:
第一章 論律法的創立者。希伯來民族的摩西,是眾人中第一位以聖典文字闡明神聖律法者。國王佛洛紐斯(Phoroneus)首先為希臘人設立律法與法庭。三重偉大的墨丘利(Mercurius Trismegistus)首先將律法傳給埃及人。梭倫(Solon)首先為雅典人立法。萊庫古(Lycurgus)憑阿波羅的權威首先為拉刻代蒙人(斯巴達人)制定律例。繼羅慕路斯為王的努馬・龐皮利烏斯(Numa Pompilius)首先為羅馬人頒布律法;後來當人民無法忍受作亂的官員時,他設立十人立法委員(Decemviri)以撰寫律法,他們將梭倫諸卷中的律法譯為拉丁語,載於十二表中。這些人是:
I. ON THE AUTHORS OF LAWS. Moses, of the Hebrew nation, was the first of all to set forth divine laws in sacred writings. Phoroneus the king first established laws and courts for the Greeks. Mercurius Trismegistus first delivered laws to the Egyptians. Solon first gave laws to the Athenians. Lycurgus first framed statutes for the Lacedaemonians by the authority of Apollo. Numa Pompilius, who succeeded Romulus in the kingdom, first issued laws for the Romans; then, when the people could not bear the seditious magistrates, he created the Decemviri to write laws, who set forth in twelve tables the laws translated from the books of Solon into the Latin tongue. Now these were they:
5:2
Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit [id] facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antiquae leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Novae a Constantino Caesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantque per mixtae et inordinatae.
阿皮烏斯・克勞狄烏斯、格努基烏斯、韋特里烏斯、尤利烏斯、曼利烏斯、蘇爾皮基烏斯、塞克斯提烏斯、庫拉提烏斯、羅米利烏斯、波斯圖米烏斯。這十人立法委員被選出以編纂律法。至於將律法彙集成卷,執政官龐培首先有意著手,卻因懼怕誹謗者而未能堅持。後來凱撒開始去做,卻在完成之前被殺。然而古老的律法漸漸因年久與疏忽而廢弛;儘管如今已無人使用它們,對它們的認識卻似乎仍屬必要。新的律法始於君士坦丁大帝及其後繼諸帝,而它們彼此混雜、雜亂無章。
Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. These Decemviri were chosen to draw up the laws. As for gathering the laws into books, the consul Pompey first wished to undertake it, but did not persevere through fear of detractors. Then Caesar began to do it, but was slain before he could. Little by little, however, the ancient laws fell into disuse through age and neglect; and although there is now no use of them, yet a knowledge of them seems necessary. New laws began under Constantine Caesar and the others who succeeded, and they were intermixed and disordered.
5:3
Postea Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani codicem factum constitutionum a Constantini temporibus sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vocavit. II. DE LEGIBVS DIVINIS ET HVMANIS. Omnes autem leges aut divinae sunt, aut humanae. Divinae natura, humanae moribus constant; ideoque haec discrepant, quoniam aliae aliis gentibus placent. Fas lex divina est, ius lex humana. Transire per alienum fas est, ius non est. III. QVID DIFFERVNT INTER SE IVS, LEGES ET MORES. Ius generale nomen est, lex autem iuris est species. Ius autem dictum, quia iustum [est]. Omne autem ius legibus et moribus constat.
其後,年幼的奧古斯都狄奧多西(Theodosius)仿效《格里高利法典》與《赫爾摩根尼法典》,將自君士坦丁時代以來的敕令彙編成一部法典,各按每位皇帝專有的名銜排列,並以自己之名稱之為《狄奧多西法典》。第二章 論神法與人法。一切律法不是神聖的,就是人為的。神法立於本性,人法立於習俗;故二者相異,因不同的事物取悅不同的民族。Fas 是神聖之法,ius 是人為之法。穿越他人的田地是 fas(合乎神法之權),卻非 ius(合乎人法之權)。第三章 論法(ius)、律(leges)與習俗彼此有何差別。Ius 是總稱,而律(lex)則是 ius 的一種。Ius 之名源於它是公正的(iustum)。一切法皆由律與習俗構成。
Afterwards Theodosius the younger, the Augustus, in the likeness of the Gregorian and Hermogenian codices, arranged a codex made of the constitutions from the times of Constantine, under the proper title of each emperor, which he called the Theodosian after his own name. II. ON DIVINE AND HUMAN LAWS. Now all laws are either divine or human. Divine laws rest upon nature, human laws upon customs; and therefore these differ, since different things please different nations. Fas is divine law, ius is human law. To pass through another's field is fas (right by divine law), but not ius (right by human law). III. HOW LAW (IUS), STATUTES (LEGES), AND CUSTOMS DIFFER FROM ONE ANOTHER. Ius is the general name, but a statute (lex) is a species of ius. Ius is so called because it is just (iustum). Now all law consists of statutes and customs.
5:4
Lex est constitutio scripta. Mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est. Mos autem longa consuetudo est de moribus tracta tantundem. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur, cum deficit lex: nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendet. Porro si ratione lex constat, lex erit omne iam quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat, quod disciplinae conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communi est usu. IV. QVID SIT IVS NATVRALE. Ius autem naturale [est], aut civile, aut gentium.
律(lex)是成文的規定。習俗(mos)是經年久驗證的慣例,或稱不成文之法。因律之名取自「誦讀」(legere),因它是成文的。而習俗則是長久的慣例,同樣取自風習(mores)。習慣(consuetudo)是由風習所確立的某種法,在缺乏成文律時代之被接受為律;且它立於成文抑或立於理性並無分別,因理性也認可成文律。再者,若律立於理性,則凡立於理性者皆已是律,只要它合乎信仰、契於規範、有益於救恩。習慣(consuetudo)之名源於它在共同(communis)的使用之中。第四章 論何為自然法。法不是自然的,就是市民的,或是萬民的。
A statute (lex) is a written enactment. Custom (mos) is a usage proved by age, or an unwritten law. For a statute is named from 'reading' (legere), because it is written. But custom is a long-standing usage, drawn likewise from customs (mores). Now custom (consuetudo) is a certain law established by usages, which is received in place of a statute when a statute is lacking; nor does it matter whether it rests upon writing or upon reason, since reason also commends a statute. Furthermore, if a statute consists in reason, then everything will already be a statute that has consisted in reason, provided that it accords with religion, agrees with discipline, and is profitable for salvation. Now it is called custom (consuetudo) because it is in common (communis) use. IV. WHAT NATURAL LAW IS. Now law is either natural, or civil, or of the nations.
5:5
Ius naturale [est] commune omnium nationum, et quod ubique instinctu naturae, non constitutione aliqua habetur; ut viri et feminae coniunctio, liberorum successio et educatio, communis omnium possessio, et omnium una libertas, adquisitio eorum quae caelo, terra marique capiuntur. Item depositae rei vel commendatae pecuniae restitutio, violentiae per vim repulsio. Nam hoc, aut si quid huic simile est, numquam iniustum [est], sed naturale aequumque habetur. V. QVID SIT IVS CIVILE. Ius civile est quod quisque populus vel civitas sibi proprium humana divinaque causa constituit. VI. QVID SIT IVS GENTIVM.
自然法是萬民所共有的,處處憑本性的本能而持守,並非憑任何規定:如男女的結合、子女的傳承與養育、萬物的共有、眾人同一的自由,以及對取自天空、大地與海洋之物的取得。同樣還有對所寄存之物或所託付之錢財的歸還,以及以力抵禦暴力。因這一切,或凡與此相類者,永不為不義,而被視為合乎本性與公平。第五章 論何為市民法。市民法是每個民族或城邦為人的或神的緣故,確立為自身專有者。第六章 論何為萬民法。
Natural law is common to all nations, and is held everywhere by the instinct of nature, not by any enactment: such as the joining of man and woman, the succession and rearing of children, the common possession of all things, the one liberty of all, and the acquisition of those things that are taken from the sky, the earth, and the sea. Likewise the restoration of a thing deposited or of money entrusted, and the repelling of violence by force. For this, or whatever is like this, is never unjust, but is held to be natural and equitable. V. WHAT CIVIL LAW IS. Civil law is that which each people or state establishes as proper to itself, for a human or divine cause. VI. WHAT THE LAW OF NATIONS IS.
5:6
Ius gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. VII. QVID SIT IVS MILITARE. Ius militare est belli inferendi sollemnitas, foederis faciendi nexus, signo data egressio in hostem vel commissio. Item signo dato receptio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, praemiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur. Item praedae decisio, et [pro] personarum qualitatibus et labori iusta divisio; item principis portio. VIII.
萬民法涉及定居地的佔據、建造、設防、戰爭、俘虜、奴役、歸權(postliminia)、和平條約、休戰、使節不可侵犯的神聖性,以及禁止與外族通婚。它稱為萬民法(ius gentium),因幾乎一切民族(gentes)都使用該法。第七章 論何為軍事法。軍事法是發動戰爭的正式程序、締結條約的約束、依既定信號向敵推進或交戰;同樣還有依既定信號的撤退;同樣還有擅離職守時軍事恥辱的懲戒;同樣還有軍餉的額度、軍階的等級、獎賞的榮譽,如冠冕或項圈的授予;同樣還有戰利品的分配,及依人的身份與勞績而作的公正劃分;同樣還有主帥的份額。第八章
The law of nations concerns the occupation of settlements, building, fortification, wars, captivities, servitudes, rights of return (postliminia), treaties of peace, truces, the religious inviolability of ambassadors, and the prohibition of marriages with foreigners. And it is called the law of nations (ius gentium) because nearly all nations (gentes) use that law. VII. WHAT MILITARY LAW IS. Military law is the formal procedure of waging war, the binding of making a treaty, the advance against the enemy or engagement at a given signal; likewise the retreat at a given signal; likewise the discipline of military disgrace if a post is deserted; likewise the measure of pay, the grades of rank, the honour of rewards, as when a crown or torque is bestowed; likewise the apportioning of booty, and its just division according to the qualities of persons and their labour; likewise the leader's portion. VIII.
5:7
QVID SIT IVS PVBLICVM. Ius publicum est in sacris et sacerdotibus, in magistratibus. IX. QVID SIT IVS QVIRITVM. Ius Quiritum est proprie Romanorum, quo nulli tenentur nisi Quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura apud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt, Romanorum et in eosdem solos a constituta. Constat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis; sive prudentium responsis. X. QVID SIT LEX. Lex est constitutio populi, qua maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt. XI. QVID SC1TA PLEBIVM. Scita sunt quae plebes tantum constituunt;
論何為公法。公法涉及聖禮、祭司與行政官員。第九章 論何為奎里特法。奎里特法(ius Quiritum)為羅馬人所專有,除奎里特人(即羅馬人)外無人受其約束,如關於合法的繼承、正式承受(cretiones)、監護與時效取得(usucapions);這些律法在其他民族中皆不可尋,而為羅馬人所專有,並僅為他們而設立。奎里特法由律與平民決議、元首的敕令與告示,或博學者的答覆所構成。第十章 論何為律。律(lex)是人民的規定,長者連同平民藉以裁定某事。第十一章 論何為平民決議。決議(scita)是惟獨平民所確立者;
WHAT PUBLIC LAW IS. Public law is concerned with sacred rites, with priests, and with magistrates. IX. WHAT THE LAW OF THE QUIRITES IS. The law of the Quirites is proper to the Romans, by which none are bound except the Quirites, that is, the Romans, as concerning lawful inheritances, formal acceptances (cretiones), guardianships, and usucapions; which laws are found among no other people, but are proper to the Romans and constituted for them alone. Now the law of the Quirites consists of statutes and plebiscites, of the constitutions of princes and of edicts, or of the responses of the learned. X. WHAT A STATUTE IS. A statute (lex) is an enactment of the people, by which the elders together with the commons have sanctioned something. XI. WHAT THE DECREES OF THE PLEBS ARE. Decrees (scita) are those things which the plebs alone establish;
5:8
et vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. XII. QVID SENATVSCONSVLTVM. Senatusconsultum, quod tantum senatores populis consulendo decernunt. XIII. QVID CONSTITVTIO ET EDICTVM. Constitutio vel edictum, quod rex vel imperator constituit vel edicit. XIV. QVID RESPONSA PRVDENTVM. Responsa sunt quae iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. XV. DE LEGIBVS CONSVLARIBVS ET TRIBVNITIIS.
它們稱為 scita,因平民知曉(sciat)它們,或因它被查問(sciscitatur)並被請求施行。第十二章 論何為元老院決議。元老院決議(senatusconsultum)是惟獨元老們藉為人民商議而裁定者。第十三章 論何為敕令與告示。敕令或告示是國王或皇帝所確立或所宣告者。第十四章 論何為博學者的答覆。答覆是法學家被稱為向諮詢者所給予者;故稱《保盧斯答覆集》。因曾有某些博學之士與公平的仲裁者,發布了彙編的市民法綱要,藉以平息爭訟者的訴訟與紛爭。第十五章 論執政官法與保民官法。
and they are called scita because the plebs knows (sciat) them, or because it is inquired (sciscitatur) and asked that it be done. XII. WHAT A SENATE-DECREE IS. A senate-decree (senatusconsultum) is that which the senators alone decree by consulting for the peoples. XIII. WHAT A CONSTITUTION AND AN EDICT ARE. A constitution or edict is what a king or emperor establishes or proclaims. XIV. WHAT THE RESPONSES OF THE LEARNED ARE. Responses are those which the jurisconsults are said to give to those consulting them; whence they are called the Responses of Paulus. For there were certain learned men and arbiters of equity who published compiled institutions of civil law, by which they might quiet the suits and contentions of those in dispute. XV. ON CONSULAR AND TRIBUNICIAN LAWS.
5:9
Quaedam etiam leges dicuntur ab his qui condiderunt, ut consulares, tribuniciae, Iuliae, Corneliae. Nam [et] sub Octaviano Caesare suffecti consules Papius et Poppaeus legem tulerunt, quae a nominibus eorum appellatur Papia Poppaea, continens patrum praemia pro suscipiendis liberis. Sub eodem quoque imperatore Falcidius tribunus plebis legem fecit, ne quis plus [in] extraneis testamento legaret quam ut quarta pars superesset heredibus. Ex cuius nomine lex Falcidia nuncupata est. Aquilius quoque [legem condidit, quae hactenus Aquilia nuncupatur.] XVI. DE LEGE SATVRA. Satura vero lex est quae de pluribus simul rebus eloquitur, dicta a copia rerum et quasi a saturitate;
某些律法也以確立它們之人命名,如執政官法、保民官法、尤利烏斯法與科爾涅利烏斯法。因在屋大維・凱撒治下,補任執政官帕皮烏斯(Papius)與波佩烏斯(Poppaeus)提出一項律法,以他們的名字稱為《帕皮亞—波佩亞法》,內含對生育子女之父的獎賞。同一位皇帝治下,平民保民官法爾基狄烏斯(Falcidius)也立法規定:任何人以遺囑遺贈給外人的,不得多到使繼承人所剩不足四分之一;《法爾基狄亞法》即以他的名字命名。阿奎利烏斯(Aquilius)同樣確立了一項律法,至今仍稱《阿奎利亞法》。第十六章 論薩圖拉法(雜項法)。薩圖拉法(satura)是同時論及多項事務者,其名取自事務的繁多,彷彿取自飽足(saturitas);
Certain laws are also named from those who established them, such as consular, tribunician, Julian, and Cornelian laws. For under Octavian Caesar the substitute consuls Papius and Poppaeus brought forward a law, which is called from their names the Papia Poppaea, containing rewards for fathers for the begetting of children. Under the same emperor also, Falcidius, tribune of the plebs, made a law that no one should bequeath more to strangers by testament than would leave a fourth part remaining to the heirs; from his name the Falcidian Law is named. Aquilius likewise established a law, which to this day is called the Aquilian. XVI. ON THE SATURA LAW. A satura law is one which speaks of several matters at once, named from the abundance of matters and, as it were, from fullness (saturitas);
5:10
unde et saturas scribere est poemata varia condere, ut Horatii, Iuvenalis et Persii. Lex novella. XVII. DE LEGIBVS RHODIIS. Rhodiae leges navalium conmerciorum sunt, ab insula Rhodo cognominatae, in qua antiquitus mercatorum usus fuit. XVIII. DE PRIVILEGIIS. Privilegia autem sunt leges privatorum, quasi privatae leges. Nam privilegium inde dictum, quod in privato feratur. XIX. QVID POSSIT LEX. Omnis autem lex aut permittit aliquid, ut: 'Vir fortis petat praemium,' aut vetat, ut: 'Sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat,' aut punit, ut: 'Qui caedem fecerit, capite plectatur.' Eius enim praemio aut poena vita moderatur humana. XX. QVARE FACTA EST LEX.
故「撰寫 saturae」即是創作各式詩篇,如賀拉斯、尤維納利斯與佩爾西烏斯之作。新律(novella)。第十七章 論羅得法。羅得法是海上商務之法,以羅得島(Rhodes)命名,該島古時曾有商人的通行慣例。第十八章 論特權法。特權法(privilegia)是私人的律法,彷彿私法;因特權(privilegium)之名源於它是在私事中(in privato)提出的。第十九章 論律法的效力。一切律法不是允許某事,如「勇者可求取獎賞」;就是禁止某事,如「無人可求取聖處女的婚姻」;或懲罰某事,如「凡行凶殺人者,當處以死刑」。因人的生命由其獎賞或刑罰所治理。第二十章 論律法為何而立。
whence 'to write saturae' is to compose varied poems, like those of Horace, Juvenal, and Persius. A new law (novella). XVII. ON THE RHODIAN LAWS. The Rhodian laws are those of naval commerce, named after the island of Rhodes, on which in antiquity there was a practice of merchants. XVIII. ON PRIVILEGES. Privileges (privilegia) are laws of private persons, as it were private laws; for a privilege is so named because it is brought forward in a private matter (in privato). XIX. WHAT A LAW CAN DO. Now every law either permits something, as: 'Let the brave man seek a reward'; or forbids, as: 'Let it be lawful for no one to seek the marriage of sacred virgins'; or punishes, as: 'Whoever commits murder, let him be punished with death.' For human life is governed by its reward or its penalty. XX. WHY A LAW IS MADE.
5:11
Factae sunt autem leges ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter inprobos innocentia, et in ipsis inpiis formidato supplicio refrenetur nocendi facultas. XXI. QVALIS DEBEAT FIERI LEX. Erit autem lex honesta, iusta, possibilis, secundum naturam, secundum consuetudinem patriae, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captionem contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta. XXII. DE CAVSIS. PRAGMA Graecum est, quod Latine dicitur causa, unde et pragmatica negotia dicuntur, et actor causarum et negotiorum pragmaticus nuncupatur. XXIII. DE TESTIBVS.
律法之所以制定,是要使人的膽妄因懼怕它們而受約束,使無辜者在惡人之中得以平安,並使不敬虔者本身行惡的能力因對刑罰的畏懼而受遏制。第二十一章 論律法當是何等的。律法當是可敬的、公正的、可行的、合乎本性的、合乎本國習俗的、適於地與時的、必要的、有益的,並且明晰的,免得因晦澀而含有任何陷害之意,不為任何私利,而是為公民的共同福祉而撰寫。第二十二章 論訟案。Pragma 是希臘詞,拉丁文稱為「訟案」(causa);故有 pragmatic 事務之稱,訟案與事務的代理人也稱為 pragmaticus。第二十三章 論證人。
Now laws are made so that human boldness may be restrained by fear of them, and that innocence may be safe among the wicked, and that among the impious themselves the power of doing harm may be curbed by the dread of punishment. XXI. WHAT KIND A LAW OUGHT TO BE. A law shall be honourable, just, possible, according to nature, according to the custom of the country, suited to place and time, necessary, useful, and also clear, lest through obscurity it contain anything for entrapment, written with no private advantage, but for the common utility of the citizens. XXII. ON CAUSES (LEGAL ACTIONS). Pragma is a Greek word, which in Latin is called 'cause' (causa); whence pragmatic affairs are so called, and a pleader of causes and affairs is called a pragmaticus. XXIII. ON WITNESSES.
5:12
Testes [sunt quibus veritas quaeritur in iudicio]. Hos quisque ante iudicium sibi placitis alligat, ne cui sit postea liberum aut dissimulare aut subtrahere se; unde et alligati appellantur. Item testes dicti quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signant. XXIV. DE INSTRVMENTIS LEGALIBVS. Voluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatum quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monumentum, unde et Apostolus (Hebr.
證人〔是在審判中藉以尋求真相之人〕。各方在審判前以協議將這些人約束於己,免得日後有人可自由地或掩飾或退縮;故他們也稱為「受約束者」(alligati)。同樣,他們稱為證人(testes),因他們常被用於遺囑之中,正如簽署者(signatores),因他們簽封(signant)遺囑。第二十四章 論法律文書。「意願」(voluntas)是一切法律文書的總稱;因這樣的事物不是憑強力,而是憑意願(voluntas)而生,故得此名。遺囑(testamentum)之名源於:除非立囑人已死,否則它既不能生效,也無從得知其中所寫,因它是封閉且加封的;故稱遺囑(testamentum),因它惟有在立囑人的墳墓(monumentum)之後方為有效,故使徒也(希伯來書
Witnesses [are those by whom the truth is sought in a trial]. Each party binds these to himself by agreements before the trial, lest afterwards anyone be free either to dissemble or to withdraw himself; whence they are also called 'the bound' (alligati). Likewise they are called witnesses (testes) because they are wont to be employed in a testament, just as signatories (signatores) because they seal (signant) a testament. XXIV. ON LEGAL INSTRUMENTS. 'Will' (voluntas) is the general name of all legal instruments; and because such a thing proceeds not by force but by will (voluntas), it received this name. A testament is so called because, unless the testator has died, it can neither be confirmed nor can it be known what is written in it, since it is closed and sealed; and hence it is called a testament (testamentum), because it is not valid except after the testator's tomb (monumentum), whence also the Apostle (Heb.
5:13
9,17), 'Testamentum,' inquit, 'in mortuis confirmatur.' Testamentum sane in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter vivos valeret, et in Psalmis legitur (82,6): 'Adversum te testamentum disposuerunt,' hoc est, pactum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum.
9:17)說:「遺囑在死人上才生效。」然而在聖經中,遺囑並不僅指惟有在立囑人死後方生效者,而是他們將一切盟約與立約都稱為遺囑。因拉班與雅各立了一約,這約在生者之間亦必有效;且詩篇中讀到(83:6):「他們立約敵擋你」,即立了盟約;諸如此類不可勝數。遺囑的「板」(tabulae)之名源於:在使用紙張與羊皮紙之前,不僅遺囑,連書信的稱謂也寫在削平的木板(tabulae)上;故這些板的傳遞者也稱為 tabellarii(送信人)。市民法的遺囑是由五名證人簽署所確認者。
9.17) says: 'A testament is confirmed among the dead.' Yet in the Holy Scriptures a testament is not called only that which is not valid except when the testators are dead, but they called every pact and covenant a testament. For Laban and Jacob made a testament, which surely would be valid even between the living; and in the Psalms it is read (83.6): 'They have arranged a testament against you,' that is, a pact; and there are countless such instances. The tablets of a testament are so called because, before the use of paper and parchment, not only testaments but also the addresses of letters were written on hewn tablets (tabulae); whence too the carriers of these were called tabellarii. A testament of the civil law is one confirmed by the subscription of five witnesses.
5:14
Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim OLON totum, GRAFEN litteram dicunt. Inritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non rite factum sit. Inofficiosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est.
裁判官法的遺囑是由七名證人以印章封印者:但前者在公民之間作成,故稱「市民的」;後者在裁判官面前作成,故稱「裁判官法的」。簽封(signare)遺囑即是加以標記,好使所寫之物為人所知(notum)。親筆遺囑(holograph)是全由作者親手寫成並署名者;其名即由此而來,因希臘人稱全體為 HOLON,稱字母為 GRAPHE。無效遺囑是立囑人已遭civil身份的喪失(capitis diminutio),或未按應有形式作成者。悖德遺囑(inofficiosum)是徒然剝奪子女繼承權、罔顧天性親情之責,而將財產轉予外人者。
A testament of the praetorian law is one sealed with the seals of seven witnesses: but the former is made among the citizens, hence 'civil'; the latter before the praetors, hence 'of praetorian law.' Now to seal (signare) a testament is to mark it, that is, that what is written may be known (notum). A holograph testament is one wholly written out and subscribed by the hand of its author; whence it took its name, for the Greeks call the whole HOLON, and a letter GRAPHE. An invalid testament is one where he who made the testament has suffered loss of civil status (capitis diminutio), or where it was not made in due form. An undutiful testament (inofficiosum) is one which, with the children disinherited to no purpose and without the duty of natural affection, has been transferred to outside persons.
5:15
Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio.
遺囑稱為「破裂的」(ruptum),緣由在於:當遺腹子出生,而此子既未被明文剝奪繼承權,亦未被立為繼承人時,遺囑便被破裂拆解。「被隱匿的」遺囑是為欺詐繼承人、受遺贈人或被釋奴,而未公開出示者;即便它未被藏匿,若不向上述人等出示,仍被視為隱匿。宣告(nuncupatio)是立囑人對著板與蠟所誦讀者,說:「正如這些事寫在這些板與蠟上,我便如此聲明,如此遺贈:因此你們羅馬公民啊,為我作見證」;這稱為宣告,因宣告(nuncupare)即是公開指名並確認。子女之權(ius liberorum)是無子女的配偶彼此互寫,各以對方代替質保,以承受對方的遺產。
A testament is called 'broken' (ruptum) for this reason: because, when a posthumous child is born who has been neither expressly disinherited nor instituted as heir, it is broken apart. A 'suppressed' testament is one which, in fraud of the heirs, legatees, or freedmen, has not been openly produced; and even if it is not hidden, yet if it is not produced to the aforesaid persons, it is still deemed to be suppressed. A nuncupation (nuncupatio) is that which the testator recites over the tablets and wax, saying: 'As these things are written on these tablets and wax, so I declare, so I bequeath: and therefore, you citizens of Rome, bear witness for me'; and this is called a nuncupation, for to nuncupate is to name openly and to confirm. The right of children (ius liberorum) is the mutual writing-up of spouses without children, each in place of pledges, for the inheritance of the other.
5:16
Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem qualicumque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum.
附囑書(codicillus),如古人所言,無疑取名於創立此類文書之人。它是一種無需言辭莊嚴程式的文書,只需以任何形式的文書表述立囑人的意願即可。藉它的助益,人們公認死者的心願得以照顧,因法律言辭的繁難,或確因採用莊嚴程式之必要所致;以致凡撰寫該文書標題者,便稱之為附囑書。正如附囑書代替遺囑,書信也代替附囑書。
A codicil, as the ancients say, is without doubt named from the author who instituted this kind of writing. It is a writing requiring no solemnity of words, but only the testator's will expressed by the signification of any sort of writing. By its benefit it is agreed that the wishes of the deceased are provided for, on account of the difficulty of legal words, or certainly on account of the necessity of employing solemnities; so that whoever writes the heading of that same writing calls it a codicil. And just as a codicil stands in place of a testament, so a letter stands in place of a codicil.
5:17
Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata;
承受期(cretio)是一段固定的日數,被立的繼承人須在其內或承受遺產,或在承受期屆滿時被排除,此後便不再有承受遺產的自由。承受(cretio)之名彷彿 decretio,即裁決或確定;例如:「某某當為我的繼承人」;並附加:「且令他於若干日內正式承受。」對於未附承受期的遺產,承受的期限定為第一百日。信託(fideicommissum)之名,是要使死者所委託(committitur)之事得以成就;因「信」(fides)之名源於它被成就(fiat);然而這不是以直接的言辭,而是以懇求的言辭來要求的。契約(pactum)稱為雙方出於和平(pax)而達成的合意文書,經律法與習俗所認可;
Cretio is a fixed number of days within which the instituted heir either enters upon the inheritance, or, when the time of the cretio is finished, is excluded, nor is he any longer free to take up the inheritance. Cretio is so called as though 'decretio,' that is, to decree or to determine; as for instance: 'Let so-and-so be my heir'; and there is added: 'and let him formally accept within so many days.' Now the hundredth day was appointed as the term for entering upon inheritances for which no cretio had been added. A fideicommissum (trust) is so called so that what is entrusted (committitur) by the deceased may be done; for 'faith' (fides) is so named because it is done (fiat); yet this is demanded not in direct words, but in words of entreaty. A pact (pactum) is called a writing agreeing between the parties out of peace (pax), approved by laws and customs;
5:18
et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens.
「協約」(pactum)之名,彷彿是由「和平」(pax)造成的,源自「締結和平」(paco)這動詞,因此也有「他立了約」(pepigit)一語。「訴求」(placitum)同樣源自「令人喜悅」(placeat)。另有人說:協約是人甘願所立的;而訴求則是人即使不情願也被迫接受的,例如當某人須出庭應訴時;這種情形無人能稱為協約,只能稱為訴求。「委任」(mandatum)之名,是因為從前託付事務時,一方會向另一方「交手」(manum dabat)。而「認可」(ratum),彷彿是「合乎理性」(rationabile)且正當的,因此立約者會說:「我聲明此事已認可」,意即堅定而永久。至於「依例」(rite)並非指依正道,而是依習俗。字據(chirographum)。擔保(cautio)。買與賣乃財物之交換,是由雙方合意而生的契約。
A 'pact' (pactum) is so called as though made out of 'peace' (pax), from the verb 'to make peace' (paco), whence also 'he has covenanted' (pepigit). Likewise a 'plea' (placitum) is named from 'that which is pleasing' (placeat). Others say that a pact is what a person does willingly, whereas a plea a man is compelled to accept even unwillingly, as when someone is bound to appear in court to answer a charge; no one can call this a pact, but rather a plea. A 'mandate' (mandatum) is so called because in former times, when a matter was entrusted, one party 'gave his hand' (manum dabat) to the other. A thing is 'ratified' (ratum), as it were 'reasonable' (rationabile) and right; whence he who makes a promise says, 'I declare it ratified,' that is, firm and lasting forever. To do a thing 'duly' (rite) is not to do it rightly, but according to custom. Bond (chirographum). Surety (cautio). Buying and selling is the exchange of goods and a contract arising from mutual agreement.
5:19
Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur.
「買」(emtio)之名,是因為某物「從我到你」(a me tibi);「賣」(venditio)彷彿是「送往市集」(venundatio),即源自「趕集日」(nundinae)。「贈與」(donatio)是任何財物的移轉。他們說:贈與之名彷彿是「贈禮之行為」(doni actio),而「嫁妝」(dos)彷彿是「我也照樣給」(do item)。因為婚禮中贈與先行,嫁妝隨後而來。古時有一婚俗,夫妻彼此互相「買下」對方,免得妻子顯得像婢女,正如律法所載。因此,丈夫的贈與在先,妻子的嫁妝隨後。贈與稱為「保留用益的」(usufructuaria),是因為贈與者仍保有其使用與收益,而權利則保留給受贈者。贈與稱為「直接的」(directa),是因為它在權利與使用上都立即轉歸他人,此後再無任何部分回歸贈與者之權利。
'Buying' (emtio) is so called because a thing passes 'from me to you' (a me tibi); 'selling' (venditio) is as it were 'a taking to market' (venundatio), that is, from the 'market days' (nundinae). A 'donation' (donatio) is the transfer of any thing whatever. They say that a donation is named as it were 'the giving of a gift' (doni actio), and a 'dowry' (dos) as it were 'I likewise give' (do item). For, the donation coming first at a wedding, the dowry follows. For there was an ancient marriage rite in which husband and wife purchased one another mutually, lest the wife should seem a bondservant, as we find in the law. Hence it is that, the husband's gift coming first, the wife's dowry follows. A donation is called 'usufructuary' because the donor still retains from it the use and enjoyment, while the right is reserved to the one to whom the gift is made. A donation is called 'direct' because both by right and by use it passes at once to the other, and nothing thereafter reverts from it to the donor's right.
5:20
Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant [sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt]. Sacramentum est pignus sponsionis;
「條件」(condiciones)本義專屬於證人,其名源自「共同宣告」(condicere),彷彿是「共同的條件」(condiciones),因為此事並非由一位證人獨自起誓,而是由兩位或多位。因為每一句話都不憑一人之口,而憑兩三位證人之口而成立。「條件」又因證人之證詞彼此相符而得名,彷彿是「共同的言說」(condictiones)。「要式口約」(stipulatio)是允諾或保證;因此立約者也被稱為「要約人」(stipulatores)。要式口約之名源自「麥稈」(stipula)。因為古人彼此允諾任何事時,會手持麥稈折斷它,再將它重新接合,以此承認自己的保證〔又或因法學家保羅稱 stipulum 為堅固之物〕。「誓約」(sacramentum)是莊嚴承諾的憑證;
'Conditions' (condiciones) properly belong to witnesses, and they are called condiciones from 'agreeing together' (condicere), as it were 'joint declarations' (condiciones), because in this matter not one witness alone takes oath, but two or more. For every word stands not in the mouth of one, but of two or three witnesses. Again they are called condiciones because the testimony of the witnesses agrees among itself, as it were 'joint sayings' (condictiones). A 'stipulation' (stipulatio) is a promise or pledge; whence those who make promises are also called 'stipulators' (stipulatores). The stipulation is named from 'straw' (stipula). For the ancients, when they promised each other anything, holding a straw would break it, and by joining it together again would acknowledge their pledges [or because Paulus the jurist called stipulum something firm]. An 'oath' (sacramentum) is the pledge of a solemn undertaking;
5:21
vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. XXV. DE REBVS. Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; Ýinde et res.Ý Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate.
它之所以稱為 sacramentum,是因為違背所允諾的事乃是背信之舉。第二十五章 論財物。「遺產」(hereditas)是在某人死亡時歸於他人的財物,或藉遺囑遺贈,或藉占有而保留。它稱為 hereditas,源自「已承受的財物」(res aditae),或源自「銅錢」(aes),因為占有田地者也繳納賦稅;由此也有「財物」(res)一詞。「財物」(res)是立於我們權利之內者。「權利」(iura)是我們正當占有、並非屬他人者。財物(res)之名源自「正當持有」(recte habere),權利(ius)源自「公正占有」(iuste possidere)。因為憑權利占有者即是公正占有者,而公正占有者即是善加占有者。凡不當占有者,皆屬他人之物。而不當占有者,或濫用自己之物,或僭取他人之物。惟不受貪欲牽絆者,方為公正占有。
and it is called sacramentum because to violate what one promises is an act of treachery. XXV. ON PROPERTY. An 'inheritance' (hereditas) is property that comes to someone at another's death, whether bequeathed by will or retained by possession. It is called hereditas from 'goods entered upon' (res aditae), or from 'bronze money' (aes), because he who possesses a field also pays the tax; hence too 'property' (res). 'Property' (res) is that which stands within our right. 'Rights' (iura) are those things which are justly possessed by us and are not another's. A thing (res) is named from 'holding rightly' (recte habere), a right (ius) from 'possessing justly' (iuste possidere). For that is possessed by right which is possessed justly, and that justly which is possessed well. But what is possessed wrongly is another's. And he possesses wrongly who either misuses his own or seizes what is another's. But he possesses justly who is not ensnared by greed.
5:22
Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines ad res bonas utantur. Peculium proprie minorum est personarum sive servorum. Nam peculium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum possessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt.
而受貪欲挾制者,乃是被占有者,非占有者。「善財」(bona)屬於高尚或尊貴之人,其之所以稱為 bona,理由在於它們不應有卑劣的用途,而應供人用於善事。「私財」(peculium)本義專屬於地位較低者或奴僕。因為私財乃是父親或主人容許其子或其奴僕當作己有來處置之物。而私財之名源自「牲畜」(pecudes),古人的全部資產即在於此。「財物占有權」(bonorum possessio)是占有的權利,依一定次序、憑一定名義而取得。「無遺囑繼承」是未載於遺囑者,或縱使有載,卻絕未依法承受者。因此它稱為「淪失的」(caduca),因為它的繼承人「墜落」(ceciderunt)了。
But he who is held fast by greed is the possessed, not the possessor. 'Goods' (bona) belong to honorable or noble men, and are called bona for this reason, that they should have no base use, but that men should use them for good ends. A 'peculium' properly belongs to persons of lesser standing or to slaves. For a peculium is what a father or master allows his son or slave to handle as though it were his own. And peculium is named from 'cattle' (pecudes), in which the whole substance of the ancients consisted. 'Possession of goods' (bonorum possessio) is a right of possession, acquired in a fixed order and by a fixed title. An 'intestate inheritance' is one that is not set down in a will, or, if it is set down, has nevertheless in no way been legally entered upon. It is thereupon called 'lapsed' (caduca), because its heirs have 'fallen away' (ceciderunt).
5:23
Familia herciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Vsura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata.
「待分之家產」(familia herciscunda)是遺產在繼承人之間的分割。因為 herciscunda 在古人那裡即是「分割」之稱。「共有物分割之訴」(communi dividendo)適用於共同持有某物者之間,此訴應當事人之請求,命指定一位仲裁人,依其裁決將財物分割。「界址整理之訴」(finium regundorum)之所以如此稱呼,是因為藉此可整理雙方的界址,免得它們被磨滅,惟此爭議所涉地界不得窄於五尺。「租賃」(locatio)是連同約定租金而交付使用之物。「承租」(conductio)是連同議定租金而接受使用之物。「信貸之物」(res credita)是如此納入債務關係、以致自訂約之時起即確定應予償還者。「利息」(usura)是借款的增額,源自所借之錢的「使用」(usus)。
'Estate to be partitioned' (familia herciscunda) is the division of an inheritance among heirs. For herciscunda was among the ancients the term for 'division.' An action 'for dividing common property' (communi dividendo) lies among those who hold a thing in common, an action which, at the request of the parties, orders an arbiter to be appointed by whose judgment the property is divided. The action 'for regulating boundaries' (finium regundorum) is so called because by it the boundaries of both parties are regulated, lest they be obliterated, provided that the dispute does not concern a strip narrower than five feet. A 'lease' (locatio) is a thing given for use with a fixed rent stipulated. A 'hire' (conductio) is a thing received for use with a rent settled. A 'thing lent on credit' (res credita) is one so brought into obligation that from the time the contract was made it is certain that it is owed. 'Interest' (usura) is the increase of a loan, named from the 'use' (usus) of the money lent.
5:24
Commod(at)um est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commod(at)um dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram.
「使用借貸」(commodatum)是屬於我們自己權利、卻連同時間之限度暫時轉予他人之物,即限定它留在他手中多久;因此也稱為 commodatum(「連同限度」)。「懇請占用」(precarium)是指債權人受懇求後,容許債務人繼續占有抵押給他的產業並自其中取果。它之所以稱為 precarium,是因為以「懇求」(prece)而取得,彷彿是 precadium,字母 R 換成了 D。「消費借貸」(mutuum)之所以如此稱呼,是因為由我給你之物「從我的變成你的」(ex meo tuum fit)。「寄託」(depositum)是暫時託付的擔保物,彷彿是「久置之物」(diu positum)。當某人因懼怕失竊、火災或船難而將某物交給他人保管時,即被視為作了寄託。然而在語言用法上,擔保(pignus)與定金(arra)有所區別。
A 'loan for use' (commodatum) is that which is of our own right and is transferred to another temporarily, with a measure of time set for how long it remains with him; whence too it is called commodatum ('with a measure'). A 'precarious tenure' (precarium) is when the creditor, entreated by prayer, permits the debtor to remain in possession of the estate pledged to him and to take its fruits therefrom. And it is called precarium because it is approached by prayer (prece), as though precadium, the letter R being changed for D. A 'loan for consumption' (mutuum) is so named because what is given by me to you 'becomes yours from mine' (ex meo tuum fit). A 'deposit' (depositum) is a pledge entrusted for a time, as though 'placed for long' (diu positum). And someone is seen to make a deposit when, for fear of theft, fire, or shipwreck, he places something with another for safekeeping. But there is a difference in usage of speech between a pledge (pignus) and earnest-money (arra).
5:25
Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur.
因為「擔保」(pignus)是為信貸之物而交付者,當此物償還時,擔保即刻取回。而「定金」(arra)則是在善意契約中,為初次購買之物先付一部分、日後再補足者。因為定金是要補足的,不是要取回的;因此持有定金者不像擔保那樣歸還它,而是盼望全額付清;定金(arra)之名源自它為之交付的「物」(res)。同樣地,擔保、信託讓與與抵押三者之間有此區別。因為擔保是為信貸之物而設定者,債權人僅暫時取得該物之占有,而所有權仍歸債務人。「信託讓與」(fiducia)是指某物為取得借款而或正式讓與、或在裁判官前讓渡。
For a 'pledge' (pignus) is what is given on account of a thing lent on credit, and when this is repaid, the pledge is at once taken back. But 'earnest-money' (arra) is what, in a contract of good faith for a thing first bought, is given in part, and afterward completed. For earnest-money is to be completed, not taken back; whence he who holds earnest-money does not give it back like a pledge, but looks for the full payment; and arra is named from the 'thing' (res) for which it is handed over. Likewise there is this difference between a pledge, a fiduciary conveyance, and a hypothec. For a pledge is what is bound on account of a thing lent on credit, of which thing the creditor obtains only possession for a time. But the ownership remains with the debtor. A 'fiduciary conveyance' (fiducia) is when some thing, for the sake of receiving a loan of money, is either formally conveyed or ceded before the magistrate.
5:26
Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut [quam cito] quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Vsus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria.
「抵押」(hypotheca)是指某物並未交付擔保物即予質押,僅有協議或書面擔保介入其間。「瞬間」(momentum)之名源自時間之短促,使得凡索回之物皆可立即歸還而無損於事,且不當被拖延為任何遲滯;正如「瞬間」並無間隔,其時間之點如此短促,以致絕不可能被拖延為任何遲滯。「器具」(instrumentum)是我們用以製作某物者,如刀、筆、斧。「成器之物」(instructum)是藉器具而完成者,如杖、書卷、寫字板。「用途」(usus)是我們藉以使用成器之物者,如倚杖、讀書卷、在板上遊戲;而田地的出產本身,因我們用它,也稱為「用益」(usus)。此即那三者。
A 'hypothec' (hypotheca) is when a thing is pledged without the handing over of a pledge, only an agreement or a written surety intervening. A 'moment' (momentum) is named from the brevity of time, so that whatever is claimed back may be restored at once, without harm to the matter, and ought not to be drawn out into any delay; just as there is no interval to a 'moment,' whose span of time is so short that it can in no way be drawn out into any delay. An 'instrument' (instrumentum) is that with which we construct something, such as a knife, a pen, an adze. The 'furnishing' (instructum) is what is accomplished by an instrument, such as a staff, a book, a writing-tablet. 'Use' (usus) is that whereby we make use of a furnished thing, as leaning upon a staff, reading in a book, playing on a tablet; but the very produce of fields, because we use it, is also called 'use.' These are those three things.
5:27
Vsusfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Vsucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Vnde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri consentit, ut Cicero (Ligar. 7,22):
「用益權」(usus fructus)之所以如此稱呼,是因為其果實僅憑使用而持有,而權利仍歸他人。「時效取得」(usucapio)是藉合法占有之持續而取得所有權,或歷兩年,或歷其他期間。「要式移轉」(mancipatio)之所以如此稱呼,是因為該物是「以手」(manu)取得的。因此,藉要式移轉而受領者,理當親手握住藉要式移轉交給他的那物。「讓渡」(cessio)是將自己的財物讓與,如此語所示:「我依親屬之權讓渡。」因為我們說「讓渡」(cedere)彷彿是「讓與」(concedere),即讓與自己所有之物;因為屬於他人之物,我們是「歸還」,而非「讓渡」。因為「讓渡」的本義是指違背真理而向他人妥協者,正如西塞羅(〈為李伽里烏斯辯護〉7.22)所言:
'Usufruct' (usus fructus) is so called because its fruit is held by use alone, while the right remains with another. 'Usucaption' (usucapio) is the acquisition of ownership through the continuation of lawful possession, whether for two years or for some other period. 'Mancipation' (mancipatio) is so called because the thing is taken 'by hand' (manu). Whence it is fitting that he who receives by mancipation should grasp the very thing that is given him by mancipation. A 'cession' (cessio) is the yielding of one's own property, as in this expression: 'I cede by right of kinship.' For we say 'to cede' (cedere) as though 'to concede' (concedere), that is, the things that are our own; for what belongs to another we 'restore,' not 'cede.' For to 'cede' is properly said of one who against the truth agrees with another, as Cicero (Pro Ligario 7.22) says:
5:28
'Cessit' inquit 'amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Vnde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. XXVI. DE CRIMINIBVS IN LEGE CONSCRIPTIS. Crimen a carendo nomen:
他說:「他向那位極尊貴之人的權威讓步了,或不如說他順從了它。」「禁制令」(interdictum)是判官所宣告者,並非永久,而是暫時的,為的是恢復事態原狀,同時完整保留其提起訴訟之權。「價金」(pretium)之所以如此稱呼,是因為我們「先」(prius)付出它,好使我們得以憑它為代價而占有我們所求之物。「商業」(commercium)之名源自「貨物」(merces),我們以此名稱呼待售之物。因此「市集」(mercatus)稱為許多慣於買賣貨物之人的聚集。「完全回復」(integri restitutio)是對事由或物件的修復。事由得以重整,是當它因權勢之力而未能完成時。物件得以重整,是當它因權勢之力而被奪取、強取時。第二十六章 論律法所載之罪。「罪」(crimen)之名源自「缺乏」(carere):
'He yielded,' he says, 'to the authority of that most distinguished man, or rather he obeyed it.' An 'interdict' (interdictum) is what is pronounced by a judge not permanently, but for the time being, in order to restore the state of affairs, while the presentation of one's action is preserved intact. A 'price' (pretium) is so called because we give it 'first' (prius) so that in return for it we may be entitled to possess the thing we seek. 'Commerce' (commercium) is named from 'wares' (merces), by which name we call goods for sale. Whence a 'market' (mercatus) is called the gathering of many men who are accustomed to sell or buy goods. 'Restitution in full' (integri restitutio) is the repairing of a cause or of a thing. A cause is set right again when it has not been carried through by force of authority. A thing is set right again when it has been taken away and wrested from one by force of authority. XXVI. ON THE CRIMES SET DOWN IN LAW. 'Crime' (crimen) takes its name from 'lacking' (carere):
5:29
ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus?
如盜竊、偽造及其餘不致人於死、卻使人名譽掃地之事。「惡行」(facinus)之名源自「做出」(facere)一件損害他人的惡事。「醜行」(flagitium)之名源自「渴求」(flagitare)情慾之敗壞,人藉此損害自身。此二者乃一切罪的兩大類。「暴力」(vis)是權勢之威力,藉此將事由或物件奪取或強取。「私人暴力」是指某人於審判之前,率武裝之人將他人逐出其自身產業或將他驅離。「公然暴力」是指某人殺害向民眾、判官或君王申訴的公民,或將他拷打、鞭撻、囚禁。「詐欺」(dolus)是心智的狡詐,源自它「欺騙」(deludat)之意。因為它做一事而佯裝另一事。佩特羅尼烏斯則有不同的評斷,他說:「諸位判官,何謂詐欺?
such as theft, forgery, and the rest, which do not kill but bring infamy. A 'misdeed' (facinus) is named from 'doing' (facere) an evil that harms another. A 'shameful deed' (flagitium) is named from 'craving' (flagitare) the corruption of lust, whereby a man harms himself. These are the two kinds of all sins. 'Force' (vis) is the might of power, by which a cause or a thing is either taken away or wrested. 'Private force' is when someone before trial, with armed men, throws another out of his own property or drives him from it. 'Public force' is when someone kills a citizen appealing before the people or a judge or the king, or tortures, beats, or binds him. 'Fraud' (dolus) is craftiness of mind, from the fact that it 'deceives' (deludat). For it does one thing and pretends another. Petronius judges otherwise, saying: 'What, judges, is fraud?
5:30
Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est. Iniuria est iniustitia. Hinc est apud Comicos (? Plaut. Mil. 436): 'Iniuria's'; qui audet aliquid contra ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum.
無非是有人做了令律法痛心之事。你們有了詐欺;如今就領受它的惡果吧。」「誣告」(calumnia)是對他人訴訟的糾纏,其名源自「欺瞞」(calvere),即哄騙。「偽言」(falsitas)之名源自「說出」(fari)與真實不符之事。「侵害」(iniuria)即不義。因此喜劇詩人(參普勞圖斯《吹牛軍人》436)有言:「你行了侵害(iniuria's)」,指膽敢做出違背法律秩序之事者。「叛亂」(seditio)稱為公民間的紛爭,因為有些人「分道」(seorsum)走向另一些人。因為這些人尤其樂於事態的擾亂與騷動。「褻瀆聖物」(sacrilegium)本義是竊取聖物。後來此名也用於偶像崇拜。「姦淫」(adulterium)是對他人婚姻的玷污,因它玷汙了「他人」(alterius)之床,故得 adulterium 之名。淫亂(stuprum)。
Surely it is where something has been done that grieves the law. You have fraud; now receive its evil.' 'Calumny' (calumnia) is the wrangling of another's suit, named from 'deceiving' (calvere), that is, tricking. 'Falsehood' (falsitas) is named from 'speaking' (fari) something other than what is true. 'Injury' (iniuria) is injustice. Hence in the comic poets (cf. Plautus, Miles Gloriosus 436) there is: 'You do injury (iniuria's)'; he who dares anything against the order of law. 'Sedition' (seditio) is called a discord of citizens, because some go 'apart' (seorsum) to others. For these especially delight in the disturbance of affairs and in tumult. 'Sacrilege' (sacrilegium) properly is the theft of sacred things. Later this name attached also to the worship of idols. 'Adultery' (adulterium) is the violation of another's marriage, which, because it has defiled 'another's' (alterius) bed, has received the name of adulterium. Debauchery (stuprum).
5:31
Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat et ob id hominem occiderat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis enectio. Nam praepositionem inter pro e ponebant. Naevius (trag. 52):
「劫姦」(raptus)本義是不法的交合,其名源自「敗壞」(corrumpere);因此「藉劫奪而占有」(rapto potitur)者即享有淫亂。「殺人」(homicidium)一詞由「人」(homo)與「殺戮」(caedes)合成。古人稱那被查明對人施行殺戮者為殺人犯(homicida)。「弒親」(parricidium)之訴,不僅可對殺害雙親(即父或母)者提起,也可對殺害兄弟者提起;它之所以稱為 parricidium,彷彿是「弒雙親」(parentis caedes)。「致命之訴」(internecivum iudicium)可對那偽造遺囑並因此殺人者提起。控告者可取得其財物之占有。而 internecivum 之義,彷彿是對人的某種「殺絕」(enectio)。因為他們慣以介詞 inter 代替 e。奈維烏斯(《悲劇》52):
'Ravishment' (raptus) is properly unlawful intercourse, named from 'corrupting' (corrumpere); whence he who 'gains possession by seizure' (rapto potitur) enjoys debauchery. The word 'homicide' (homicidium) is compounded of 'man' (homo) and 'slaughter' (caedes). For him who had been found to have wrought slaughter upon a man the ancients called a homicide. The action for 'parricide' (parricidium) was granted not only against him who had slain a parent, that is, either father or mother, but also against him who had killed a brother; and it is called parricidium as it were 'the slaughter of a parent' (parentis caedes). A 'capital charge' (internecivum iudicium) was granted against him who had made a false will and on that account had killed a man. Possession of his goods followed for the accuser. And the meaning of internecivum is, as it were, a kind of 'killing' (enectio) of a man. For they used to put the preposition 'inter' for 'e.' Naevius (Tragedies 52):
5:32
'Mare interbibere'; et Plautus (frag. 87): 'Interluere mare': id est, ebibere et eluere. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia in obscuro fit. Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit.
「飲盡(interbibere)海水」;而普勞圖斯(殘篇 87):「滌淨(interluere)海水」:即喝乾與沖洗。「盜竊」(furtum)是對他人財物的祕密處置,其名源自「暗色」(furvus),即幽暗,因為它是在暗處進行的。在我們祖先那裡,盜竊在四倍賠償刑之前曾是死罪。「劫掠」(pervasio)是對他人財物的公然強占。盜竊所犯的是那些可從一處搬到另一處之物;而劫掠則兼及可搬動之物與不動之物。「賴帳」(infitiatio)是對所欠債務的否認,是在債權人索討時的否認。同義的還有「發誓否認」(abiuratio),即對信貸之物的抵賴。「賄選」(ambitus)之訴是針對那藉厚禮取得並「鑽營」(ambit)官職者,他將喪失他藉贈賄所僭取的尊位。
'to drink up (interbibere) the sea'; and Plautus (fragment 87): 'to wash out (interluere) the sea': that is, to drink dry and to rinse away. 'Theft' (furtum) is the secret handling of another's property, named from 'dark' (furvus), that is, dusky, because it is done in the dark. Theft was among our ancestors a capital crime before the penalty of the fourfold restitution. 'Plundering' (pervasio) is the open seizure of another's property. Theft is committed of those things which can be transferred from place to place; but plundering both of those things that are moved and of those that are immovable. 'Denial' (infitiatio) is the denial of a debt owed, when it is demanded by the creditor. The same is also 'disavowal' (abiuratio), that is, the denial of a thing lent on credit. The action for 'bribery' (ambitus) is against him who, by lavish gifts, obtains and 'canvasses' (ambit) office, and is to lose the dignity which he invades by his gift.
5:33
Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis cepit. In hoc iudicio reus si ante moriatur, in bona eius iudicium redditur. Incesti iudicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est. Qui enim talibus miscuntur incesti, id est incasti habentur. Maiestatis reatu tenentur hi qui regiam maiestatem laeserunt vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt.
「侵吞公款」(peculatus)之訴,可對那些對國庫行詐、侵占公帑者提起。因為 peculatus 據說源自「錢財」(pecunia)。對公物的盜竊,其審判與對私物者不同。因為前者的審判如同褻瀆聖物之人,因他乃是竊取聖物者。凡從盟邦收取錢財者,即被控以「勒索」(repetundae)。在此審判中,被告若先行死亡,則對其遺產作出判決。「亂倫」(incestum)之訴,係針對受祝聖的貞女或血親而設。因為與此類人交合者被視為「亂倫」(incesti),即「不貞潔」(incasti)。凡損害或褻瀆王之尊嚴、或出賣國家、或與敵人勾結者,皆受「叛國」(maiestas)之罪的拘束。
The action for 'embezzlement of public funds' (peculatus) is granted against those who commit fraud against the treasury and divert public money. For peculatus is said to be named from 'money' (pecunia). The theft of public property is not judged in the same way as that of private property. For the former is judged like a sacrilegious man, because he is a thief of sacred things. He is accused of 'extortion' (repetundae) who has taken moneys from allies. In this trial, if the defendant dies beforehand, judgment is rendered against his estate. The action for 'incest' (incestum) is established against consecrated virgins or those near of blood. For those who mingle with such are held 'incestuous' (incesti), that is, 'unchaste' (incasti). By the charge of 'treason' (maiestas) are held those who have injured or violated the royal majesty, or who have betrayed the commonwealth or conspired with the enemy.
5:34
Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. XXVII. DE POENIS IN LEGIBVS CONSTITVTIS. Dupliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta.
「可贖之過」(piaculum)之所以如此稱呼,理由在於它可被贖淨;因為凡以任何方式須被贖淨之事,即是「所犯之過」(commissa)。第二十七章 論律法所定之刑罰。「惡」(malum)有兩種說法:一種是人所行的,另一種是人所受的。人所行的是「罪」(peccatum);人所受的是「刑罰」(poena)。惡在既已過去又迫在眉睫時方為完全,如此便兼有痛苦與畏懼。「刑罰」(poena)之所以如此稱呼,是因為它「懲罰」(puniat)。它是一個附加名詞,若無附加語便無完整意義:你加上「牢獄之刑」、「流放之刑」、「死刑」,便補足了意義。「極刑」(supplicium)的本義並非指以任何方式受懲罰者,而是指如此受判、以致其財物被祝聖並收歸公庫者。因為「祈求」(supplicia)從前稱為「奉獻」(supplicamenta)。
An 'expiable offense' (piaculum) is so called for the reason that it can be expiated; for those deeds are 'committed' (commissa) which were to be expiated in whatever manner. XXVII. ON THE PENALTIES ESTABLISHED IN LAWS. 'Evil' (malum) is spoken of in two ways: one, which a man does; the other, which he suffers. What he does is 'sin' (peccatum); what he suffers is 'punishment' (poena). Evil is full when it is both past and impending, so that there is both grief and fear. 'Punishment' (poena) is so called because it 'punishes' (puniat). It is an epithet-noun, and without an addition it does not have a full sense: you add 'penalty of prison,' 'penalty of exile,' 'penalty of death,' and you fill out the sense. 'Capital punishment' (supplicium) is properly said not of one who is punished in any manner whatever, but is so condemned that his goods are consecrated and brought into the public treasury. For 'supplications' (supplicia) used to be called 'offerings' (supplicamenta).
5:35
Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde et supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis.
它之所以稱為 supplicium,是因為從他的定罪中有某物獻給神;因此也有「懇求」(supplicare)一詞。圖利烏斯(西塞羅)記載,律法中含有八種刑罰:即罰金、鎖鏈、鞭笞、報復、恥辱、流放、奴役與死刑。因為藉這些刑罰,所犯的每一樁罪皆得報應。「罰金」(damnum)之名源自財物的「減損」(diminutio)。「鎖鏈」(vincula)之名源自「捆綁」(vincire),即「束緊」(artare),因為它們緊縛而扣住;又或因它們「以力繫綁」(vi ligant)。「腳鐐」(compedes)之所以如此稱呼,是因為它們「扣住雙腳」(continent pedes)。「絆索」(peducae)是套住雙腳的圈套,其名源自「捕捉雙腳」(pedes capiendi)。「鐵鏈」(catenae)之所以如此稱呼,是因為它們藉「扣住」而拑住兩腳足跡,使人無法前行。又,catenae 因它們以極多繩結彼此扣鎖而得名。
And it is called supplicium because from his condemnation something is offered to God; whence also 'to supplicate' (supplicare). Tullius (Cicero) writes that eight kinds of penalties are contained in the laws: that is, fine, chains, flogging, retaliation, ignominy, exile, servitude, and death. For by these penalties every sin committed is avenged. A 'fine' (damnum) is named from the 'diminution' (diminutio) of property. 'Chains' (vincula) are named from 'binding' (vincire), that is, 'constricting' (artare), because they bind fast and hold; or because they 'bind by force' (vi ligant). 'Fetters' (compedes) are so called because they 'hold the feet' (continent pedes). 'Foot-traps' (peducae) are snares by which the feet are ensnared, named from 'catching the feet' (pedes capiendi). 'Chains' (catenae) are so called because by 'catching' they hold both footprints, lest one advance. Again, catenae, because they hold themselves by catching with very many knots.
5:36
Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem dicta.
「手銬」(manicae)是拑住雙手的束具;不過長衫的袖子也稱為 manicae。筋索(nervi)。「頸枷」(boia)是給犯人戴的項圈,彷彿是像套在牛身上的軛,屬於束具之類。「牢獄」(carcer),內中拘禁有罪者。它之所以稱為 carcer,是因為人在其中被拘束、關閉,彷彿是 arcer,源自「阻隔」(arcere)。拘禁有罪者的地方,我們只用單數稱為 carcer;而四馬戰車放出之處,我們只用複數稱為 carceres(「起跑閘門」)。「鞭笞」(verbera)之所以如此稱呼,是因為當它們揮動時「拍打空氣」(aerem verberant)。因此有「皮鞭」(flagra)、「捶擊」(plagae)與「鞭子」(flagella),因為它們挾著風聲與劈啪聲在身上作響。因為 plagae 彷彿是 flagae;但 plagae 與 flagra 屬原形,而 flagella 則是以指小形式而言的。
'Manacles' (manicae) are bonds by which the hands are caught; though the sleeves of tunics are also called manicae. Sinew-cords (nervi). A 'collar' (boia) is a torque for the condemned, being, as it were, a yoke like that on an ox, of the class of bonds. A 'prison' (carcer), in which the guilty are kept. And it is called carcer because in it men are confined and shut up, as though arcer, from 'shutting off' (arcere). The place in which the guilty are kept we call carcer in the singular number only; but where the four-horse chariots are let out, we call carceres ('starting-gates') in the plural number only. 'Lashes' (verbera) are so called because, when they are wielded, they 'beat the air' (aerem verberant). Hence 'scourges' (flagra) and 'blows' (plagae) and 'whips' (flagella), because with a gust and a crack they resound on the body. For plagae is as it were flagae; but plagae and flagra are of the primary form, whereas flagella are said as a diminutive.
下一段 →
← 第 4 章第 6 章 →
123456789101112131415161718192021222324

新的原文誦讀上線時通知我

每次有新章節誦讀影片就寄一封信。採雙重確認,隨時可一鍵取消。