18:1 ⧉ ⤴︎ וַֽיְהִי֙ בִּשְׁנַ֣ת שָׁלֹ֔שׁ לְהוֹשֵׁ֥עַ בֶּן ־אֵלָ֖ה מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֑ל מָלַ֛ךְ חִזְקִיָּ֥ה בֶן ־אָחָ֖ז מֶ֥לֶךְ יְהוּדָֽה ׃
καὶ ἐγένετο ἐν ἔτει τρίτῳ τῷ Ωσηε υἱῷ Ηλα βασιλεῖ Ισραηλ ἐβασίλευσεν Εζεκιας υἱὸς Αχαζ βασιλέως Ιουδα
Anno tertio Osee filii Ela regis Israël , regnavit Ezechias filius Achaz regis Juda .
ወአመ ፡ ፫ዓመተ ፡ መንግሥቱ ፡ ለሆሴዕ ፡ ወልደ ፡ ኤላ ፡ ንጉሠ ፡ እስራኤል ፡ ነግሠ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ወልደ ፡ አካዝ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ።
Now in the third year of Hoshea son of Elah king of Israel, Hezekiah the son of Ahaz king of Judah began to reign.
18:2 ⧉ ⤴︎ בֶּן ־עֶשְׂרִ֨ים וְחָמֵ֤שׁ שָׁנָה֙ הָיָ֣ה בְמׇלְכ֔וֹ וְעֶשְׂרִ֤ים וָתֵ֙שַׁע֙ שָׁנָ֔ה מָלַ֖ךְ בִּירוּשָׁלָ֑͏ִם וְשֵׁ֣ם אִמּ֔וֹ אֲבִ֖י בַּת ־זְכַרְיָֽה ׃
υἱὸς εἴκοσι καὶ πέντε ἐτῶν ἦν ἐν τῷ βασιλεύειν αὐτὸν καὶ εἴκοσι καὶ ἐννέα ἔτη ἐβασίλευσεν ἐν Ιερουσαλημ καὶ ὄνομα τῇ μητρὶ αὐτοῦ Αβου θυγάτηρ Ζαχαριου
Viginti quinque annorum erat cum regnare coepisset , et viginti novem annis regnavit in Jerusalem : nomen matris ejus Abi filia Zachariae .
እንዘ ፡ ፳ወ፭ክረምቱ ፡ አመ ፡ ነግሠ ፡ ወ፳ወ፱ክረምተ ፡ ነግሠ ፡ በኢየሩሳሌም ፡ ወስማ ፡ ለእሙ ፡ ሀቡ ፡ ወለተ ፡ ዘካርያ ።
He was twenty-five years old when he began to reign, and he reigned twenty-nine years in Jerusalem. His mother’s name was Abi the daughter of Zechariah.
18:3 ⧉ ⤴︎ וַיַּ֥עַשׂ הַיָּשָׁ֖ר בְּעֵינֵ֣י יְהֹוָ֑ה כְּכֹ֥ל אֲשֶׁר ־עָשָׂ֖ה דָּוִ֥ד אָבִֽיו ׃
καὶ ἐποίησεν τὸ εὐθὲς ἐν ὀφθαλμοῖς κυρίου κατὰ πάντα ὅσα ἐποίησεν Δαυιδ ὁ πατὴρ αὐτοῦ
Fecitque quod erat bonum coram Domino , juxta omnia quae fecerat David pater ejus .
ወገብረ ፡ ጽድቀ ፡ በቅድመ ፡ አዕይንቲሁ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ወኵሎ ፡ ዘከመ ፡ ገብረ ፡ ዳዊት ፡ አቡሁ ።
He did that which was right in Yahweh’s eyes, according to all that David his father had done.
18:4 ⧉ ⤴︎ ה֣וּא ׀ הֵסִ֣יר אֶת ־הַבָּמ֗וֹת וְשִׁבַּר֙ אֶת ־הַמַּצֵּבֹ֔ת וְכָרַ֖ת אֶת ־הָֽאֲשֵׁרָ֑ה וְכִתַּת֩ נְחַ֨שׁ הַנְּחֹ֜שֶׁת אֲשֶׁר ־עָשָׂ֣ה מֹשֶׁ֗ה כִּ֣י עַד ־הַיָּמִ֤ים הָהֵ֙מָּה֙ הָי֤וּ בְנֵֽי ־יִשְׂרָאֵל֙ מְקַטְּרִ֣ים ל֔וֹ וַיִּקְרָא ־ל֖וֹ נְחֻשְׁתָּֽן ׃
αὐτὸς ἐξῆρεν τὰ ὑψηλὰ καὶ συνέτριψεν πάσας τὰς στήλας καὶ ἐξωλέθρευσεν τὰ ἄλση καὶ τὸν ὄφιν τὸν χαλκοῦν ὃν ἐποίησεν Μωυσῆς ὅτι ἕως τῶν ἡμερῶν ἐκείνων ἦσαν οἱ υἱοὶ Ισραηλ θυμιῶντες αὐτῷ καὶ ἐκάλεσεν αὐτὸν Νεεσθαν
Ipse dissipavit excelsa , et contrivit statuas , et succidit lucos , confregitque serpentem aeneum quem fecerat Moyses : siquidem usque ad illud tempus filii Israël adolebant ei incensum : vocavitque nomen ejus Nohestan .
ወውእቱ ፡ ነሠተ ፡ አብያተ ፡ አማልክት ፡ ወሰበረ ፡ ኵሎ ፡ ምስለ ፡ ወሠረወ ፡ ምሕራማቲሆሙ ፡ ወአርዌ ፡ ምድርኒ ፡ ዘገብረ ፡ ሙሴ ፡ እስመ ፡ እስከ ፡ ይእቲ ፡ ዕለት ፡ ነበሩ ፡ እንዘ ፡ የዐጥኑ ፡ ሎቱ ፡ ደቂቀ ፡ እስራኤል ፡ ወሰመይዎ ፡ ኔስታሊ ፡ በእግዚአብሔር ፡ አምላከ ፡ እስራኤል ።
He removed the high places, broke the pillars, and cut down the Asherah. He also broke in pieces the bronze serpent that Moses had made, because in those days the children of Israel burned incense to it; and he called it Nehushtan.
18:5 ⧉ ⤴︎ בַּיהֹוָ֥ה אֱלֹהֵֽי ־יִשְׂרָאֵ֖ל בָּטָ֑ח וְאַחֲרָ֞יו לֹא ־הָיָ֣ה כָמֹ֗הוּ בְּכֹל֙ מַלְכֵ֣י יְהוּדָ֔ה וַאֲשֶׁ֥ר הָי֖וּ לְפָנָֽיו ׃
ἐν κυρίῳ θεῷ Ισραηλ ἤλπισεν καὶ μετ’ αὐτὸν οὐκ ἐγενήθη ὅμοιος αὐτῷ ἐν βασιλεῦσιν Ιουδα καὶ ἐν τοῖς γενομένοις ἔμπροσθεν αὐτοῦ
In Domino Deo Israël speravit : itaque post eum non fuit similis ei de cunctis regibus Juda , sed neque in his qui ante eum fuerunt :
ወውእቱሰ ፡ ተአመነ ፡ በእግዚአብሔር ፡ ወአልቦ ፡ ዘኮነ ፡ ከማሁ ፡ በውስተ ፡ ነገሥተ ፡ ይሁዳ ፡ ወኢእለ ፡ እምቅድሜሁ ።
He trusted in Yahweh, the God of Israel, so that after him was no one like him among all the kings of Judah, nor among them that were before him.
18:6 ⧉ ⤴︎ וַיִּדְבַּק֙ בַּֽיהֹוָ֔ה לֹא ־סָ֖ר מֵאַֽחֲרָ֑יו וַיִּשְׁמֹר֙ מִצְוֺתָ֔יו אֲשֶׁר ־צִוָּ֥ה יְהֹוָ֖ה אֶת ־מֹשֶֽׁה ׃
καὶ ἐκολλήθη τῷ κυρίῳ οὐκ ἀπέστη ὄπισθεν αὐτοῦ καὶ ἐφύλαξεν τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ ὅσας ἐνετείλατο Μωυσῇ
et adhaesit Domino , et non recessit a vestigiis ejus , fecitque mandata ejus , quae praeceperat Dominus Moysi .
ወተለዎ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ወኢኀይጎ ፡ ወዐቀበ ፡ ትእዛዞ ፡ ዘአዘዘ ፡ ሙሌ ።
For he joined with Yahweh. He didn’t depart from following him, but kept his commandments, which Yahweh commanded Moses.
18:7 ⧉ ⤴︎ וְהָיָ֤ה יְהֹוָה֙ עִמּ֔וֹ בְּכֹ֥ל אֲשֶׁר ־יֵצֵ֖א יַשְׂכִּ֑יל וַיִּמְרֹ֥ד בְּמֶֽלֶךְ ־אַשּׁ֖וּר וְלֹ֥א עֲבָדֽוֹ ׃
καὶ ἦν κύριος μετ’ αὐτοῦ ἐν πᾶσιν οἷς ἐποίει συνῆκεν καὶ ἠθέτησεν ἐν τῷ βασιλεῖ Ἀσσυρίων καὶ οὐκ ἐδούλευσεν αὐτῷ
Unde et erat Dominus cum eo , et in cunctis ad quae procedebat , sapienter se agebat . Rebellavit quoque contra regem Assyriorum , et non servivit ei .
ወሀለወ ፡ እግዚአብሔር ፡ ምስሌሁ ፡ በኵሉ ፡ ዘገብረ ፡ ወአፅረርዎ ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ወኢተቀንዩ ፡ ሎቱ ።
Yahweh was with him. Wherever he went, he prospered. He rebelled against the king of Assyria, and didn’t serve him.
18:8 ⧉ ⤴︎ הֽוּא ־הִכָּ֧ה אֶת ־פְּלִשְׁתִּ֛ים עַד ־עַזָּ֖ה וְאֶת ־גְּבוּלֶ֑יהָ מִמִּגְדַּ֥ל נוֹצְרִ֖ים עַד ־עִ֥יר מִבְצָֽר ׃ {פ}
αὐτὸς ἐπάταξεν τοὺς ἀλλοφύλους ἕως Γάζης καὶ ἕως ὁρίου αὐτῆς ἀπὸ πύργου φυλασσόντων καὶ ἕως πόλεως ὀχυρᾶς
Ipse percussit Philisthaeos usque ad Gazam , et omnes terminos eorum , a turre custodum usque ad civitatem munitam .
ወውእቱ ፡ ቀተሎሙ ፡ ለኢሎፍሊ ፡ እስከ ፡ ጋዛ ፡ ወእስከ ፡ አድያሚሃ ፡ እማኅፈደ ፡ ሰብአ ፡ ዐይን ፡ እስከ ፡ ሀገረ ፡ ቅጽር ።
He struck the Philistines to Gaza and its borders, from the tower of the watchmen to the fortified city.
18:9 ⧉ ⤴︎ וַיְהִ֞י בַּשָּׁנָ֤ה הָֽרְבִיעִית֙ לַמֶּ֣לֶךְ חִזְקִיָּ֔הוּ הִ֚יא הַשָּׁנָ֣ה הַשְּׁבִיעִ֔ית לְהוֹשֵׁ֥עַ בֶּן ־אֵלָ֖ה מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֑ל עָלָ֞ה שַׁלְמַנְאֶ֧סֶר מֶֽלֶךְ ־אַשּׁ֛וּר עַל ־שֹׁמְר֖וֹן וַיָּ֥צַר עָלֶֽיהָ ׃
καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἔτει τῷ τετάρτῳ βασιλεῖ Εζεκια αὐτὸς ἐνιαυτὸς ὁ ἕβδομος τῷ Ωσηε υἱῷ Ηλα βασιλεῖ Ισραηλ ἀνέβη Σαλαμανασσαρ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ Σαμάρειαν καὶ ἐπολιόρκει ἐπ’ αὐτήν
Anno quarto regis Ezechiae , qui erat annus septimus Osee filii Ela regis Israël , ascendit Salmanasar rex Assyriorum in Samariam , et oppugnavit eam ,
ወአመ ፡ ራብዕ ፡ ዓመተ ፡ መንግሥቱ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ወሰቡዑ ፡ ለሆሴዕ ፡ ወልደ ፡ ኤላ ፡ ንጉሠ ፡ እስራኤል ፡ ወዐርገ ፡ ስልምናሶር ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ላዕለ ፡ ሰማርያ ።
In the fourth year of King Hezekiah, which was the seventh year of Hoshea son of Elah king of Israel, Shalmaneser king of Assyria came up against Samaria and besieged it.
18:10 ⧉ ⤴︎ וַֽיִּלְכְּדֻ֗הָ מִקְצֵה֙ שָׁלֹ֣שׁ שָׁנִ֔ים בִּשְׁנַת ־שֵׁ֖שׁ לְחִזְקִיָּ֑ה הִ֣יא שְׁנַת ־תֵּ֗שַׁע לְהוֹשֵׁ֙עַ֙ מֶ֣לֶךְ יִשְׂרָאֵ֔ל נִלְכְּדָ֖ה שֹׁמְרֽוֹן ׃
καὶ κατελάβετο αὐτὴν ἀπὸ τέλους τριῶν ἐτῶν ἐν ἔτει ἕκτῳ τῷ Εζεκια αὐτὸς ἐνιαυτὸς ἔνατος τῷ Ωσηε βασιλεῖ Ισραηλ καὶ συνελήμφθη Σαμάρεια
et cepit . Nam post annos tres , anno sexto Ezechiae , id est nono anno Osee regis Israël , capta est Samaria :
ወአግረሮሙ ፡ በ፫ዓመት ፡ አመ ፡ [፮ ]ዓመተ ፡ መንግሥቱ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ወ [በ፱ ]ዓመተ ፡ መንግሥቱ ፡ ለሆሴዕ ፡ ንጉሠ ፡ እስራኤል ፡ ነሥኦሙ ፡ ለሰማርያ ።
At the end of three years they took it. In the sixth year of Hezekiah, which was the ninth year of Hoshea king of Israel, Samaria was taken.
18:11 ⧉ ⤴︎ וַיֶּ֧גֶל מֶֽלֶךְ ־אַשּׁ֛וּר אֶת ־יִשְׂרָאֵ֖ל אַשּׁ֑וּרָה וַיַּנְחֵ֞ם בַּחְלַ֧ח וּבְחָב֛וֹר נְהַ֥ר גּוֹזָ֖ן וְעָרֵ֥י מָדָֽי ׃
καὶ ἀπῴκισεν βασιλεὺς Ἀσσυρίων τὴν Σαμάρειαν εἰς Ἀσσυρίους καὶ ἔθηκεν αὐτοὺς ἐν Αλαε καὶ ἐν Αβωρ ποταμῷ Γωζαν καὶ Ορη Μήδων
et transtulit rex Assyriorum Israël in Assyrios , collocavitque eos in Hala et in Habor fluviis Gozan in civitatibus Medorum :
ወአፍለሶሙ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ለሰማርያ ፡ ብሔረ ፡ ፋርስ ፡ ወአንበሮሙ ፡ ውስተ ፡ ኤላ ፡ ወውስተ ፡ አብዮር ፡ አፍላገ ፡ ጎዞር ፡ ወውስተ ፡ በሓውርተ ፡ ሜዶን ።
The king of Assyria carried Israel away to Assyria, and put them in Halah, and on the Habor, the river of Gozan, and in the cities of the Medes,
18:12 ⧉ ⤴︎ עַ֣ל ׀ אֲשֶׁ֣ר לֹֽא ־שָׁמְע֗וּ בְּקוֹל֙ יְהֹוָ֣ה אֱלֹהֵיהֶ֔ם וַיַּעַבְרוּ֙ אֶת ־בְּרִית֔וֹ אֵ֚ת כׇּל ־אֲשֶׁ֣ר צִוָּ֔ה מֹשֶׁ֖ה עֶ֣בֶד יְהֹוָ֑ה וְלֹ֥א שָׁמְע֖וּ וְלֹ֥א עָשֽׂוּ ׃ {פ}
ἀνθ’ ὧν ὅτι οὐκ ἤκουσαν τῆς φωνῆς κυρίου θεοῦ αὐτῶν καὶ παρέβησαν τὴν διαθήκην αὐτοῦ πάντα ὅσα ἐνετείλατο Μωυσῆς ὁ δοῦλος κυρίου καὶ οὐκ ἤκουσαν καὶ οὐκ ἐποίησαν
quia non audierunt vocem Domini Dei sui , sed praetergressi sunt pactum ejus : omnia quae praeceperat Moyses servus Domini non audierunt , neque fecerunt .
እስመ ፡ ኢሰምዑ ፡ ቃለ ፡ እግዚአብሔር ፡ አምላኮሙ ፡ ወኀደጉ ፡ ኪዳኖ ፡ ኵሎ ፡ ዘአዘዞ ፡ ለሙሴ ፡ ቍልዔሁ ፡ ለእግዚአብሔር ፡ ወአበዩ ፡ ገቢረ ።
because they didn’t obey Yahweh their God’s voice, but transgressed his covenant, even all that Moses the servant of Yahweh commanded, and would not hear it or do it.
18:13 ⧉ ⤴︎ וּבְאַרְבַּע֩ עֶשְׂרֵ֨ה שָׁנָ֜ה לַמֶּ֣לֶךְ חִזְקִיָּ֗ה עָלָ֞ה סַנְחֵרִ֤יב מֶֽלֶךְ ־אַשּׁוּר֙ עַ֣ל כׇּל ־עָרֵ֧י יְהוּדָ֛ה הַבְּצֻר֖וֹת וַֽיִּתְפְּשֵֽׂם ׃
καὶ τῷ τεσσαρεσκαιδεκάτῳ ἔτει βασιλεῖ Εζεκιου ἀνέβη Σενναχηριμ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ τὰς πόλεις Ιουδα τὰς ὀχυρὰς καὶ συνέλαβεν αὐτάς
Anno quartodecimo regis Ezechiae , ascendit Sennacherib rex Assyriorum ad universas civitates Juda munitas , et cepit eas .
ወአመ ፡ ፲ወ፬ዓመተ ፡ መንግሥቱ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ዐርገ ፡ ሰናክሬም ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ላዕለ ፡ አህጉረ ፡ ይሁዳ ፡ ዐበይት ፡ ወነሥአ ።
Now in the fourteenth year of King Hezekiah, Sennacherib king of Assyria came up against all the fortified cities of Judah and took them.
18:14 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁלַ֣ח חִזְקִיָּ֣ה מֶלֶךְ ־יְהוּדָ֣ה אֶל ־מֶֽלֶךְ ־אַשּׁוּר֩ ׀לָכִ֨ישָׁה ׀לֵאמֹ֤ר ׀חָטָ֙אתִי֙ שׁ֣וּב מֵֽעָלַ֔י אֵ֛ת אֲשֶׁר ־תִּתֵּ֥ן עָלַ֖י אֶשָּׂ֑א וַיָּ֨שֶׂם מֶלֶךְ ־אַשּׁ֜וּר עַל ־חִזְקִיָּ֣ה מֶלֶךְ ־יְהוּדָ֗ה שְׁלֹ֤שׁ מֵאוֹת֙ כִּכַּר ־כֶּ֔סֶף וּשְׁלֹשִׁ֖ים כִּכַּ֥ר זָהָֽב ׃
καὶ ἀπέστειλεν Εζεκιας βασιλεὺς Ιουδα ἀγγέλους πρὸς βασιλέα Ἀσσυρίων εἰς Λαχις λέγων ἡμάρτηκα ἀποστράφητι ἀπ’ ἐμοῦ ὃ ἐὰν ἐπιθῇς ἐπ’ ἐμέ βαστάσω καὶ ἐπέθηκεν ὁ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ Εζεκιαν βασιλέα Ιουδα τριακόσια τάλαντα ἀργυρίου καὶ τριάκοντα τάλαντα χρυσίου
Tunc misit Ezechias rex Juda nuntios ad regem Assyriorum in Lachis , dicens : Peccavi : recede a me , et omne quod imposueris mihi , feram . Indixit itaque rex Assyriorum Ezechiae regi Judae trecenta talenta argenti , et triginta talenta auri .
ወለአከ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፡ ሐዋርያተ ፡ ኀበ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ውስተ ፡ ለኪስ ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ ምንተአ ፡ አበስኩ ፡ እቱአ ፡ ወኅድገኒአ ፤ ዘአጾርከኒአ ፡ እጸውርአ ፡ ወአገበሮ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ንጉሠ ፡ ይሁዳ ፡ ፫፻መክሊተ ፡ ብሩር ፡ ወ፴መክሊተ ፡ ወርቅ ።
Hezekiah king of Judah sent to the king of Assyria at Lachish, saying, “I have offended you. Withdraw from me. That which you put on me, I will bear.” The king of Assyria appointed to Hezekiah king of Judah three hundred talents of silver and thirty talents of gold.
18:15 ⧉ ⤴︎ וַיִּתֵּן֙ חִזְקִיָּ֔ה אֶת ־כׇּל ־הַכֶּ֖סֶף הַנִּמְצָ֣א בֵית ־יְהֹוָ֑ה וּבְאֹצְר֖וֹת בֵּ֥ית הַמֶּֽלֶךְ ׃
καὶ ἔδωκεν Εζεκιας πᾶν τὸ ἀργύριον τὸ εὑρεθὲν ἐν οἴκῳ κυρίου καὶ ἐν θησαυροῖς οἴκου τοῦ βασιλέως
Deditque Ezechias omne argentum quod repertum fuerat in domo Domini et in thesauris regis .
ወወሀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ኵሎ ፡ ወርቀ ፡ ዘተረክበ ፡ ውስተ ፡ ቤተ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወዘውስተ ፡ መዛግብተ ፡ ቤተ ፡ ንጉሥ ።
Hezekiah gave him all the silver that was found in Yahweh’s house and in the treasures of the king’s house.
18:16 ⧉ ⤴︎ בָּעֵ֣ת הַהִ֗יא קִצַּ֨ץ חִזְקִיָּ֜ה אֶת ־דַּלְת֨וֹת הֵיכַ֤ל יְהֹוָה֙ וְאֶת ־הָאֹ֣מְנ֔וֹת אֲשֶׁ֣ר צִפָּ֔ה חִזְקִיָּ֖ה מֶ֣לֶךְ יְהוּדָ֑ה וַֽיִּתְּנֵ֖ם לְמֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃ {פ}
ἐν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ συνέκοψεν Εζεκιας τὰς θύρας ναοῦ κυρίου καὶ τὰ ἐστηριγμένα ἃ ἐχρύσωσεν Εζεκιας βασιλεὺς Ιουδα καὶ ἔδωκεν αὐτὰ βασιλεῖ Ἀσσυρίων
In tempore illo confregit Ezechias valvas templi Domini , et laminas auri quas ipse affixerat , et dedit eas regi Assyriorum .
ወይእተ ፡ አሚረ ፡ ሰበረ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ኆኅተ ፡ ቤተ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወአቅፈለ ፡ በወርቁ ፡ መናብርተ ፡ ምስማክ ፡ ወወሀቦ ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ።
At that time, Hezekiah cut off the gold from the doors of Yahweh’s temple, and from the pillars which Hezekiah king of Judah had overlaid, and gave it to the king of Assyria.
18:17 ⧉ ⤴︎ וַיִּשְׁלַ֣ח מֶלֶךְ ־אַשּׁ֡וּר אֶת ־תַּרְתָּ֣ן וְאֶת ־רַב ־סָרִ֣יס ׀ וְאֶת ־רַבְשָׁקֵ֨ה מִן ־לָכִ֜ישׁ אֶל ־הַמֶּ֧לֶךְ חִזְקִיָּ֛הוּ בְּחֵ֥יל כָּבֵ֖ד יְרוּשָׁלָ֑͏ִם וַֽיַּעֲלוּ֙ וַיָּבֹ֣אוּ יְרוּשָׁלַ֔͏ִם וַיַּעֲל֣וּ וַיָּבֹ֗אוּ וַיַּֽעַמְדוּ֙ בִּתְעָלַת֙ הַבְּרֵכָ֣ה הָעֶלְיוֹנָ֔ה אֲשֶׁ֕ר בִּמְסִלַּ֖ת שְׂדֵ֥ה כֹבֵֽס ׃
καὶ ἀπέστειλεν βασιλεὺς Ἀσσυρίων τὸν Θαρθαν καὶ τὸν Ραφις καὶ τὸν Ραψακην ἐκ Λαχις πρὸς τὸν βασιλέα Εζεκιαν ἐν δυνάμει βαρείᾳ ἐπὶ Ιερουσαλημ καὶ ἀνέβησαν καὶ ἦλθον εἰς Ιερουσαλημ καὶ ἔστησαν ἐν τῷ ὑδραγωγῷ τῆς κολυμβήθρας τῆς ἄνω ἥ ἐστιν ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ ἀγροῦ τοῦ γναφέως
Misit autem rex Assyriorum Tharthan , et Rabsaris , et Rabsacen de Lachis ad regem Ezechiam cum manu valida Jerusalem : qui cum ascendissent , venerunt Jerusalem , et steterunt juxta aquaeductum piscinae superioris , quae est in via Agrifullonis .
ወፈነዎሙ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ተንተንሃ ፡ ወረፋርሶሃ ፡ ወረፋስቃንሃ ፡ እምለኪስ ፡ ምስለ ፡ ብዙኅ ፡ ሰራዊቱ ፡ ኀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ ንጉሥ ፡ ውስተ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ ወዐርጉ ፡ ወበጽሑ ፡ ኢየሩሳሌም ፡ ወቆሙ ፡ ኀበ ፡ ሙሓዘ ፡ ማይ ፡ ዘምጥማቃት ፡ ላዕላይ ፡ መንገለ ፡ ፍኖተ ፡ ዐጸዱ ፡ ለገናፊ ።
The king of Assyria sent Tartan, Rabsaris, and Rabshakeh from Lachish to King Hezekiah with a great army to Jerusalem. They went up and came to Jerusalem. When they had come up, they came and stood by the conduit of the upper pool, which is in the highway of the fuller’s field.
18:18 ⧉ ⤴︎ וַֽיִּקְרְאוּ֙ אֶל ־הַמֶּ֔לֶךְ וַיֵּצֵ֧א אֲלֵהֶ֛ם אֶלְיָקִ֥ים בֶּן ־חִלְקִיָּ֖הוּ אֲשֶׁ֣ר עַל ־הַבָּ֑יִת וְשֶׁבְנָה֙ הַסֹּפֵ֔ר וְיוֹאָ֥ח בֶּן ־אָסָ֖ף הַמַּזְכִּֽיר ׃
καὶ ἐβόησαν πρὸς Εζεκιαν καὶ ἐξῆλθον πρὸς αὐτὸν Ελιακιμ υἱὸς Χελκιου ὁ οἰκονόμος καὶ Σομνας ὁ γραμματεὺς καὶ Ιωας υἱὸς Ασαφ ὁ ἀναμιμνῄσκων
Vocaveruntque regem : egressus est autem ad eos Eliacim filius Helciae praepositus domus , et Sobna scriba , et Joahe filius Asaph a commentariis .
ወጸውዕዎ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ወወጽኡ ፡ ኀቤሆሙ ፡ ኤልያቄም ፡ ወልደ ፡ ኬልቅዩ ፡ መጋቢ ፡ ወሳምናስ ፡ ጸሓፊ ፡ ወዮሳፍጥ ፡ መዘክር ።
When they had called to the king, Eliakim the son of Hilkiah, who was over the household, and Shebnah the scribe, and Joah the son of Asaph the recorder came out to them.
18:19 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֤אמֶר אֲלֵיהֶם֙ רַבְשָׁקֵ֔ה אִמְרוּ ־נָ֖א אֶל ־חִזְקִיָּ֑הוּ כֹּה ־אָמַ֞ר הַמֶּ֤לֶךְ הַגָּדוֹל֙ מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֔וּר מָ֧ה הַבִּטָּח֛וֹן הַזֶּ֖ה אֲשֶׁ֥ר בָּטָֽחְתָּ ׃
καὶ εἶπεν πρὸς αὐτοὺς Ραψακης εἴπατε δὴ πρὸς Εζεκιαν τάδε λέγει ὁ βασιλεὺς ὁ μέγας βασιλεὺς Ἀσσυρίων τίς ἡ πεποίθησις αὕτη ἣν πέποιθας
Dixitque ad eos Rabsaces : Loquimini Ezechiae : Haec dicit rex magnus , rex Assyriorum : Quae est ista fiducia , qua niteris ?
ወይቤሎሙ ፡ ራፍስቂስ ፡ በልዎ ፡ ለሕዝቅያስ ፡ ከመዝአ ፡ ይቤአ ፡ ንጉሥአ ፡ ዐቢይ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ምንት ፡ ዝንቱ ፡ በዘ ፡ ተአመንከ ፤
Rabshakeh said to them, “Say now to Hezekiah, ‘The great king, the king of Assyria, says, “What confidence is this in which you trust?
18:20 ⧉ ⤴︎ אָמַ֙רְתָּ֙ אַךְ ־דְּבַר ־שְׂפָתַ֔יִם עֵצָ֥ה וּגְבוּרָ֖ה לַמִּלְחָמָ֑ה עַתָּה֙ עַל ־מִ֣י בָטַ֔חְתָּ כִּ֥י מָרַ֖דְתָּ בִּֽי ׃
εἶπας πλὴν λόγοι χειλέων βουλὴ καὶ δύναμις εἰς πόλεμον νῦν οὖν τίνι πεποιθὼς ἠθέτησας ἐν ἐμοί
forsitan inisti consilium , ut praepares te ad praelium . In quo confidis , ut audeas rebellare ?
በነገርከ ፡ ወምክርከ ፡ ወአኮ ፡ በኀይላ ፡ ቀትል ፡ ወይእዜ ፡ በመኑ ፡ ተአሚነከ ፡ ዐለውከኒ ።
You say (but they are but vain words), ‘There is counsel and strength for war.’ Now on whom do you trust, that you have rebelled against me?
18:21 ⧉ ⤴︎ עַתָּ֡ה הִנֵּ֣ה בָטַ֣חְתָּ לְּךָ֡ עַל ־מִשְׁעֶ֩נֶת֩ הַקָּנֶ֨ה הָרָצ֤וּץ הַזֶּה֙ עַל ־מִצְרַ֔יִם אֲשֶׁ֨ר יִסָּמֵ֥ךְ אִישׁ֙ עָלָ֔יו וּבָ֥א בְכַפּ֖וֹ וּנְקָבָ֑הּ כֵּ֚ן פַּרְעֹ֣ה מֶלֶךְ ־מִצְרַ֔יִם לְכׇֽל ־הַבֹּטְחִ֖ים עָלָֽיו ׃
νῦν ἰδοὺ πέποιθας σαυτῷ ἐπὶ τὴν ῥάβδον τὴν καλαμίνην τὴν τεθλασμένην ταύτην ἐπ’ Αἴγυπτον ὃς ἂν στηριχθῇ ἀνὴρ ἐπ’ αὐτήν καὶ εἰσελεύσεται εἰς τὴν χεῖρα αὐτοῦ καὶ τρήσει αὐτήν οὕτως Φαραω βασιλεὺς Αἰγύπτου πᾶσιν τοῖς πεποιθόσιν ἐπ’ αὐτόν
an speras in baculo arundineo atque confracto Aegypto , super quem , si incubuerit homo , comminutus ingredietur manum ejus , et perforabit eam ? sic est Pharao rex Aegypti omnibus qui confidunt in se .
ወይእዜሰ ፡ ተአመንከ ፡ በበትር ፡ ባሕሩስ ፡ ቅጥቁጥ ፡ በግብጽ ፡ እንተ ፡ እመ ፡ ተመርጐዘ ፡ ባቲ ፡ ብእሲ ፡ ይሰበር ፡ ወይበውእ ፡ ስርዋጽ ፡ ውስተ ፡ እዴሁ ፡ ወያቁስሎ ፤ ከማሁ ፡ ውእቱ ፡ ፈርዖን ፡ ንጉሠ ፡ ግብጽ ፡ ለኵሎሙ ፡ እለ ፡ ይትዌከሉ ፡ ቦቱ ።
Now, behold, you trust in the staff of this bruised reed, even in Egypt. If a man leans on it, it will go into his hand and pierce it. So is Pharaoh king of Egypt to all who trust on him.
18:22 ⧉ ⤴︎ וְכִֽי ־תֹאמְר֣וּן אֵלַ֔י אֶל ־יְהֹוָ֥ה אֱלֹהֵ֖ינוּ בָּטָ֑חְנוּ הֲלוֹא ־ה֗וּא אֲשֶׁ֨ר הֵסִ֤יר חִזְקִיָּ֙הוּ֙ אֶת ־בָּמֹתָ֣יו וְאֶת ־מִזְבְּחֹתָ֔יו וַיֹּ֤אמֶר לִֽיהוּדָה֙ וְלִיר֣וּשָׁלַ֔͏ִם לִפְנֵי֙ הַמִּזְבֵּ֣חַ הַזֶּ֔ה תִּֽשְׁתַּחֲו֖וּ בִּירוּשָׁלָֽ͏ִם ׃
καὶ ὅτι εἶπας πρός με ἐπὶ κύριον θεὸν πεποίθαμεν οὐχὶ αὐτὸς οὗτος οὗ ἀπέστησεν Εζεκιας τὰ ὑψηλὰ αὐτοῦ καὶ τὰ θυσιαστήρια αὐτοῦ καὶ εἶπεν τῷ Ιουδα καὶ τῇ Ιερουσαλημ ἐνώπιον τοῦ θυσιαστηρίου τούτου προσκυνήσετε ἐν Ιερουσαλημ
Quod si dixeritis mihi : In Domino Deo nostro habemus fiduciam : nonne iste est , cujus abstulit Ezechias excelsa et altaria , et praecepit Judae et Jerusalem : Ante altare hoc adorabitis in Jerusalem ?
ወዝኒ ፡ ዘትብል ፡ በእግዚአብሔር ፡ አምላኪየ ፡ ተወከልኩ ፡ አኮኑ ፡ ውእቱ ፡ ዘነሠተ ፡ ሕዝቅያስ ፡ አብያቲሁ ፡ ወምሥዋዓቲሁኒ ፡ ወይቤሎሙ ፡ ለአይሁድ ፡ ወለኢየሩሳሌም ፡ ቅድመዝ ፡ ምሥዋዕ ፡ ስግዱ ፡ በኢየሩሳሌም ።
But if you tell me, ‘We trust in Yahweh our God,’ isn’t that he whose high places and whose altars Hezekiah has taken away, and has said to Judah and to Jerusalem, ‘You shall worship before this altar in Jerusalem’?
18:23 ⧉ ⤴︎ וְעַתָּה֙ הִתְעָ֣רֶב נָ֔א אֶת ־אֲדֹנִ֖י אֶת ־מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֑וּר וְאֶתְּנָ֤ה לְךָ֙ אַלְפַּ֣יִם סוּסִ֔ים אִם ־תּוּכַ֕ל לָ֥תֶת לְךָ֖ רֹכְבִ֥ים עֲלֵיהֶֽם ׃
καὶ νῦν μίχθητε δὴ τῷ κυρίῳ μου βασιλεῖ Ἀσσυρίων καὶ δώσω σοι δισχιλίους ἵππους εἰ δυνήσῃ δοῦναι σεαυτῷ ἐπιβάτας ἐπ’ αὐτούς
Nunc igitur transite ad dominum meum regem Assyriorum , et dabo vobis duo millia equorum , et videte an habere valeatis ascensores eorum .
ወይእዜኒአ ፡ ነዓ ፡ ኀበ ፡ እግዚእየ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ወእሁበከ ፡ ፳፻አፍራሰ ፡ ወአምጽኡ ፡ ዘይክል ፡ ተጽዕኖቶን ።
Now therefore, please give pledges to my master the king of Assyria, and I will give you two thousand horses if you are able on your part to set riders on them.
18:24 ⧉ ⤴︎ וְאֵ֣יךְ תָּשִׁ֗יב אֵ֠ת פְּנֵ֨י פַחַ֥ת אַחַ֛ד עַבְדֵ֥י אֲדֹנִ֖י הַקְּטַנִּ֑ים וַתִּבְטַ֤ח לְךָ֙ עַל ־מִצְרַ֔יִם לְרֶ֖כֶב וּלְפָרָשִֽׁים ׃
καὶ πῶς ἀποστρέψεις τὸ πρόσωπον τοπάρχου ἑνὸς τῶν δούλων τοῦ κυρίου μου τῶν ἐλαχίστων καὶ ἤλπισας σαυτῷ ἐπ’ Αἴγυπτον εἰς ἅρματα καὶ ἱππεῖς
Et quomodo potestis resistere ante unum satrapam de servis domini mei minimis ? an fiduciam habes in Aegypto propter currus et equites ?
ወእፎ ፡ እንከ ፡ ትመይጡ ፡ ገጸ ፡ ፩መልአክ ፡ ገብረ ፡ እግዚእየ ፡ እምውስተ ፡ እለ ፡ ይትነአሱ ፡ ወተአመንከ ፡ በግብጽ ፡ በሰረገላት ፡ ወበአፍራስ ።
How then can you turn away the face of one captain of the least of my master’s servants, and put your trust on Egypt for chariots and for horsemen?
18:25 ⧉ ⤴︎ עַתָּה֙ הֲמִבַּלְעֲדֵ֣י יְהֹוָ֔ה עָלִ֛יתִי עַל ־הַמָּק֥וֹם הַזֶּ֖ה לְהַשְׁחִת֑וֹ יְהֹוָה֙ אָמַ֣ר אֵלַ֔י עֲלֵ֛ה עַל ־הָאָ֥רֶץ הַזֹּ֖את וְהַשְׁחִיתָֽהּ ׃
καὶ νῦν μὴ ἄνευ κυρίου ἀνέβημεν ἐπὶ τὸν τόπον τοῦτον τοῦ διαφθεῖραι αὐτόν κύριος εἶπεν πρός με ἀνάβηθι ἐπὶ τὴν γῆν ταύτην καὶ διάφθειρον αὐτήν
Numquid sine Domini voluntate ascendi ad locum istum , ut demolirer eum ? Dominus dixit mihi : Ascende ad terram hanc , et demolire eam .
ወይእዜኒ ፡ ቦኑ ፡ ዘእንበለ ፡ ትአዛዘ ፡ እግዚአብሔር ፡ ዐረግነ ፡ ውስተዝ ፡ ብሔር ፡ ንትቃተሎ ፤ እግዚአብሔር ፡ ይቤለነ ፡ ዕረጉ ፡ ውስተዝ ፡ ብሔር ፡ ወቅትልዎ ።
Have I now come up without Yahweh against this place to destroy it? Yahweh said to me, ‘Go up against this land, and destroy it.’”’”
18:26 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֣אמֶר אֶלְיָקִ֣ים בֶּן ־חִ֠לְקִיָּ֠הוּ וְשֶׁבְנָ֨ה וְיוֹאָ֜ח אֶל ־רַבְשָׁקֵ֗ה דַּבֶּר ־נָ֤א אֶל ־עֲבָדֶ֙יךָ֙ אֲרָמִ֔ית כִּ֥י שֹׁמְעִ֖ים אֲנָ֑חְנוּ וְאַל ־תְּדַבֵּ֤ר עִמָּ֙נוּ֙ יְהוּדִ֔ית בְּאׇזְנֵ֣י הָעָ֔ם אֲשֶׁ֖ר עַל ־הַחֹמָֽה ׃
καὶ εἶπεν Ελιακιμ υἱὸς Χελκιου καὶ Σομνας καὶ Ιωας πρὸς Ραψακην λάλησον δὴ πρὸς τοὺς παῖδάς σου Συριστί ὅτι ἀκούομεν ἡμεῖς καὶ οὐ λαλήσεις μεθ’ ἡμῶν Ιουδαϊστί καὶ ἵνα τί λαλεῖς ἐν τοῖς ὠσὶν τοῦ λαοῦ τοῦ ἐπὶ τοῦ τείχους
Dixerunt autem Eliacim filius Helciae , et Sobna , et Joahe Rabsaci : Precamur ut loquaris nobis servis tuis syriace : siquidem intelligimus hanc linguam : et non loquaris nobis judaice , audiente populo qui est super murum .
ወይቤልዎ ፡ ኤልያቂም ፡ ወልደ ፡ ኬልቅዩ ፡ ወሰምናስ ፡ ወዮሳፍጥ ፡ ለራፍስቂስ ፡ ሱርስተ ፡ ተናገር ፡ ምስለ ፡ አግብርቲከ ፡ እስመ ፡ ንሰምዕ ፡ ንሕነ ፡ ወኢትትናገረነ ፡ ዕብራይስጥ ፡ ለምንት ፡ ትትናገር ፡ በዘይሰምዑ ፡ ሕዝብ ፡ እለ ፡ ውስተ ፡ አረፍት ።
Then Eliakim the son of Hilkiah, Shebnah, and Joah, said to Rabshakeh, “Please speak to your servants in the Syrian language, for we understand it. Don’t speak with us in the Jews’ language, in the hearing of the people who are on the wall.”
18:27 ⧉ ⤴︎ וַיֹּ֨אמֶר אֲלֵיהֶ֜ם רַבְשָׁקֵ֗ה הַעַ֨ל אֲדֹנֶ֤יךָ וְאֵלֶ֙יךָ֙ שְׁלָחַ֣נִי אֲדֹנִ֔י לְדַבֵּ֖ר אֶת ־הַדְּבָרִ֣ים הָאֵ֑לֶּה הֲלֹ֣א עַל ־הָאֲנָשִׁ֗ים הַיֹּֽשְׁבִים֙ עַל ־הַ֣חֹמָ֔ה לֶאֱכֹ֣ל אֶת ־[צוֹאָתָ֗ם ] (חריהם ) וְלִשְׁתּ֛וֹת אֶת ־[מֵימֵ֥י רַגְלֵיהֶ֖ם ] (שניהם ) עִמָּכֶֽם ׃
καὶ εἶπεν πρὸς αὐτοὺς Ραψακης μὴ ἐπὶ τὸν κύριόν σου καὶ πρὸς σὲ ἀπέστειλέν με ὁ κύριός μου λαλῆσαι τοὺς λόγους τούτους οὐχὶ ἐπὶ τοὺς ἄνδρας τοὺς καθημένους ἐπὶ τοῦ τείχους τοῦ φαγεῖν τὴν κόπρον αὐτῶν καὶ πιεῖν τὸ οὖρον αὐτῶν μεθ’ ὑμῶν ἅμα
Responditque eis Rabsaces , dicens : Numquid ad dominum tuum , et ad te misit me dominus meus , ut loquerer sermones hos , et non potius ad viros qui sedent super murum , ut comedant stercora sua , et bibant urinam suam vobiscum ?
ወይቤሎሙ ፡ ረፋስቂስ ፡ ቦኑ ፡ ኀበ ፡ እግዚእክሙ ፡ ፈነወኒ ፡ እግዚእየ ፡ እንግሮ ፡ ዘነገረ ፡ አኮኑ ፡ ኀበ ፡ እሉ ፡ ዕደው ፡ እለ ፡ ይነብሩ ፡ ውስተ ፡ አረፍት ፡ ከመ ፡ ይብልዑ ፡ ኵስሖሙ ፡ ወይስተዩ ፡ ሥንቶሙ ፡ ምስሌክሙ ።
But Rabshakeh said to them, “Has my master sent me to your master and to you, to speak these words? Hasn’t he sent me to the men who sit on the wall, to eat their own dung, and to drink their own urine with you?”
18:28 ⧉ ⤴︎ וַֽיַּעֲמֹד֙ רַבְשָׁקֵ֔ה וַיִּקְרָ֥א בְקוֹל ־גָּד֖וֹל יְהוּדִ֑ית וַיְדַבֵּ֣ר וַיֹּ֔אמֶר שִׁמְע֛וּ דְּבַר ־הַמֶּ֥לֶךְ הַגָּד֖וֹל מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
καὶ ἔστη Ραψακης καὶ ἐβόησεν φωνῇ μεγάλῃ Ιουδαϊστὶ καὶ ἐλάλησεν καὶ εἶπεν ἀκούσατε τοὺς λόγους τοῦ μεγάλου βασιλέως Ἀσσυρίων
Stetit itaque Rabsaces , et exclamavit voce magna judaice , et ait : Audite verba regis magni , regis Assyriorum .
ወቆመ ፡ ረፋስቂስ ፡ ወጸርኀ ፡ ሎሙ ፡ በነገረ ፡ ዕብራይስጥ ፡ ወይቤሎሙ ፡ ስምዑ ፡ ቃሎ ፡ ለዐቢይ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ።
Then Rabshakeh stood and cried with a loud voice in the Jews’ language, and spoke, saying, “Hear the word of the great king, the king of Assyria.
18:29 ⧉ ⤴︎ כֹּ֚ה אָמַ֣ר הַמֶּ֔לֶךְ אַל ־יַשִּׁ֥א לָכֶ֖ם חִזְקִיָּ֑הוּ כִּי ־לֹ֣א יוּכַ֔ל לְהַצִּ֥יל אֶתְכֶ֖ם מִיָּדֽוֹ ׃
τάδε λέγει ὁ βασιλεύς μὴ ἐπαιρέτω ὑμᾶς Εζεκιας λόγοις ὅτι οὐ μὴ δύνηται ὑμᾶς ἐξελέσθαι ἐκ χειρός μου
Haec dicit rex : Non vos seducat Ezechias : non enim poterit eruere vos de manu mea :
ከመዝ ፡ ይቤ ፡ ንጉሥ ፡ ኢያስሕትክሙአ ፡ ሕዝቅያስአ ፡ በነገርአ ፤ ኢይክልአ ፡ አድኅኖተክሙአ ፡ እምእዴየ ።
The king says, ‘Don’t let Hezekiah deceive you, for he will not be able to deliver you out of his hand.
18:30 ⧉ ⤴︎ וְאַל ־יַבְטַ֨ח אֶתְכֶ֤ם חִזְקִיָּ֙הוּ֙ אֶל ־יְהֹוָ֣ה לֵאמֹ֔ר הַצֵּ֥ל יַצִּילֵ֖נוּ יְהֹוָ֑ה וְלֹ֤א תִנָּתֵן֙ אֶת ־הָעִ֣יר הַזֹּ֔את בְּיַ֖ד מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
καὶ μὴ ἐπελπιζέτω ὑμᾶς Εζεκιας πρὸς κύριον λέγων ἐξαιρούμενος ἐξελεῖται ἡμᾶς κύριος οὐ μὴ παραδοθῇ ἡ πόλις αὕτη ἐν χειρὶ βασιλέως Ἀσσυρίων
neque fiduciam vobis tribuat super Dominum , dicens : Eruens liberabit nos Dominus , et non tradetur civitas haec in manu regis Assyriorum .
ወኢያስተሰፉክሙአ ፡ ሕዝቅያስአ ፡ ኀበ ፡ እግዚአብሔርአ ፡ እንዘ ፡ ይብል ፡ ያድኀነክሙአ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወኢይክል ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስአ ፡ ነሢኦታአ ፡ ለዛቲ ፡ ሀገር ።
Don’t let Hezekiah make you trust in Yahweh, saying, “Yahweh will surely deliver us, and this city shall not be given into the hand of the king of Assyria.”
18:31 ⧉ ⤴︎ אַֽל ־תִּשְׁמְע֖וּ אֶל ־חִזְקִיָּ֑הוּ כִּי֩ כֹ֨ה אָמַ֜ר מֶ֣לֶךְ אַשּׁ֗וּר עֲשֽׂוּ ־אִתִּ֤י בְרָכָה֙ וּצְא֣וּ אֵלַ֔י וְאִכְל֤וּ אִישׁ ־גַּפְנוֹ֙ וְאִ֣ישׁ תְּאֵנָת֔וֹ וּשְׁת֖וּ אִ֥ישׁ מֵי ־בֹרֽוֹ ׃
μὴ ἀκούετε Εζεκιου ὅτι τάδε λέγει ὁ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ποιήσατε μετ’ ἐμοῦ εὐλογίαν καὶ ἐξέλθατε πρός με καὶ πίεται ἀνὴρ τὴν ἄμπελον αὐτοῦ καὶ ἀνὴρ τὴν συκῆν αὐτοῦ φάγεται καὶ πίεται ὕδωρ τοῦ λάκκου αὐτοῦ
Nolite audire Ezechiam . Haec enim dicit rex Assyriorum : Facite mecum quod vobis est utile , et egredimini ad me : et comedet unusquisque de vinea sua , et de ficu sua : et bibetis aquas de cisternis vestris ,
ኢትስምዕዎአ ፡ ለሕዝቅያስ ፤ ከመዝ ፡ ይቤ ፡ ንጉሠ ፡ ፋርስ ፡ ምስሌየ ፡ ግበሩ ፡ ስንዓአ ፡ ወፃኡአ ፡ ኀቤየአ ፡ ወኵልከሙአ ፡ ትሰትዩአ ፡ ወይነክሙአ ፤ ወትበልዑ ፡ በለስክሙአ ፡ ወትሰትዩ ፡ ማየ ፡ ዐዘቃቲክሙ ፤
Don’t listen to Hezekiah.’ For the king of Assyria says, ‘Make your peace with me, and come out to me; and everyone of you eat from his own vine, and everyone from his own fig tree, and everyone drink water from his own cistern;
18:32 ⧉ ⤴︎ עַד ־בֹּאִי֩ וְלָקַחְתִּ֨י אֶתְכֶ֜ם אֶל ־אֶ֣רֶץ כְּאַרְצְכֶ֗ם אֶ֩רֶץ֩ דָּגָ֨ן וְתִיר֜וֹשׁ אֶ֧רֶץ לֶ֣חֶם וּכְרָמִ֗ים אֶ֣רֶץ זֵ֤ית יִצְהָר֙ וּדְבַ֔שׁ וִֽחְי֖וּ וְלֹ֣א תָמֻ֑תוּ וְאַֽל ־תִּשְׁמְעוּ֙ אֶל ־חִזְקִיָּ֔הוּ כִּֽי ־יַסִּ֤ית אֶתְכֶם֙ לֵאמֹ֔ר יְהֹוָ֖ה יַצִּילֵֽנוּ ׃
ἕως ἔλθω καὶ λάβω ὑμᾶς εἰς γῆν ὡς γῆ ὑμῶν γῆ σίτου καὶ οἴνου καὶ ἄρτου καὶ ἀμπελώνων γῆ ἐλαίας ἐλαίου καὶ μέλιτος καὶ ζήσετε καὶ οὐ μὴ ἀποθάνητε καὶ μὴ ἀκούετε Εζεκιου ὅτι ἀπατᾷ ὑμᾶς λέγων κύριος ῥύσεται ἡμᾶς
donec veniam , et transferam vos in terram quae similis est terrae vestrae , in terram fructiferam , et fertilem vini , terram panis et vinearum , terram olivarum et olei ac mellis : et vivetis , et non moriemini . Nolite audire Ezechiam , qui vos decipit , dicens : Dominus liberabit nos .
እስከ ፡ እመጽእ ፡ ወእወስደክሙ ፡ ውስተ ፡ ብሔርአ ፡ ዘከመ ፡ ብሔርክሙ ፡ ብሔረ ፡ ሥርናይ ፡ ወወይን ፡ ወእክል ፡ ወቅብእ ፡ ወመዓር ፡ ወተሐይዉ ፡ ወኢትመውቱ ፡ ወኢትስምዕዎአ ፡ ለሕዝቅያስአ ፡ እስመ ፡ ያስሕተክሙአ ፡ ወይብለክሙ ፡ እግዚአብሔር ፡ ያድኅነክሙአ ።
until I come and take you away to a land like your own land, a land of grain and new wine, a land of bread and vineyards, a land of olive trees and of honey, that you may live and not die. Don’t listen to Hezekiah when he persuades you, saying, “Yahweh will deliver us.”
18:33 ⧉ ⤴︎ הַהַצֵּ֥ל הִצִּ֛ילוּ אֱלֹהֵ֥י הַגּוֹיִ֖ם אִ֣ישׁ אֶת ־אַרְצ֑וֹ מִיַּ֖ד מֶ֥לֶךְ אַשּֽׁוּר ׃
μὴ ῥυόμενοι ἐρρύσαντο οἱ θεοὶ τῶν ἐθνῶν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ χώραν ἐκ χειρὸς βασιλέως Ἀσσυρίων
Numquid liberaverunt dii gentium terram suam de manu regis Assyriorum ?
ቦኑ ፡ እምውስተ ፡ አማልክተ ፡ አሕዛብ ፡ ዘአድኀንዎሙ ፡ ብሔሮሙ ፡ እምእዴሁ ፡ ለንጉሠ ፡ ፋርስ ።
Has any of the gods of the nations ever delivered his land out of the hand of the king of Assyria?
18:34 ⧉ ⤴︎ אַיֵּה֩ אֱלֹהֵ֨י חֲמָ֜ת וְאַרְפָּ֗ד אַיֵּ֛ה אֱלֹהֵ֥י סְפַרְוַ֖יִם הֵנַ֣ע וְעִוָּ֑ה כִּי ־הִצִּ֥ילוּ אֶת ־שֹׁמְר֖וֹן מִיָּדִֽי ׃
ποῦ ἐστιν ὁ θεὸς Αιμαθ καὶ Αρφαδ ποῦ ἐστιν ὁ θεὸς Σεπφαρουαιν καὶ ὅτι ἐξείλαντο Σαμάρειαν ἐκ χειρός μου
ubi est deus Emath , et Arphad ? ubi est deus Sepharvaim , Ana , et Ava ? numquid liberaverunt Samariam de manu mea ?
አይቴ ፡ እሙንቱ ፡ አምላከ ፡ ኤመት ፡ ወአርፍድ ፡ ወአይቴ ፡ ውእቱ ፡ አምላከ ፡ ሴፋርሔም ፡ ከመ ፡ እፎ ፡ ዘኢያድኀና ፡ ለሰማርያ ፡ እምእዴየ ።
Where are the gods of Hamath and of Arpad? Where are the gods of Sepharvaim, of Hena, and Ivvah? Have they delivered Samaria out of my hand?
18:35 ⧉ ⤴︎ מִ֚י בְּכׇל ־אֱלֹהֵ֣י הָאֲרָצ֔וֹת אֲשֶׁר ־הִצִּ֥ילוּ אֶת ־אַרְצָ֖ם מִיָּדִ֑י כִּֽי ־יַצִּ֧יל יְהֹוָ֛ה אֶת ־יְרוּשָׁלַ֖͏ִם מִיָּדִֽי ׃
τίς ἐν πᾶσιν τοῖς θεοῖς τῶν γαιῶν οἳ ἐξείλαντο τὰς γᾶς αὐτῶν ἐκ χειρός μου ὅτι ἐξελεῖται κύριος τὴν Ιερουσαλημ ἐκ χειρός μου
Quinam illi sunt in universis diis terrarum , qui eruerunt regionem suam de manu mea , ut possit eruere Dominus Jerusalem de manu mea ?
መኑ ፡ እምውስተ ፡ ኵሉ ፡ አማልክት ፡ ዘአድኀነ ፡ ብሔር ፡ እምእዴየ ።
Who are they among all the gods of the countries, that have delivered their country out of my hand, that Yahweh should deliver Jerusalem out of my hand?’”
18:36 ⧉ ⤴︎ וְהֶחֱרִ֣ישׁוּ הָעָ֔ם וְלֹא ־עָנ֥וּ אֹת֖וֹ דָּבָ֑ר כִּֽי ־מִצְוַ֨ת הַמֶּ֥לֶךְ הִ֛יא לֵאמֹ֖ר לֹ֥א תַעֲנֻֽהוּ ׃
καὶ ἐκώφευσαν καὶ οὐκ ἀπεκρίθησαν αὐτῷ λόγον ὅτι ἐντολὴ τοῦ βασιλέως λέγων οὐκ ἀποκριθήσεσθε αὐτῷ
Tacuit itaque populus , et non respondit ei quidquam : siquidem praeceptum regis acceperant ut non responderent ei .
ወአርመሙ ፡ ወኢያውሥእዎ ፡ ቃለ ፡ እስመ ፡ አዘዞሙ ፡ ንጉሥ ፡ ከመ ፡ ኢያውሥእዎ ።
But the people stayed quiet, and answered him not a word; for the king’s commandment was, “Don’t answer him.”
18:37 ⧉ ⤴︎ וַיָּבֹ֣א אֶלְיָקִ֣ים בֶּן ־חִלְקִיָּ֣ה אֲשֶׁר ־עַל ־הַ֠בַּ֠יִת וְשֶׁבְנָ֨א הַסֹּפֵ֜ר וְיוֹאָ֨ח בֶּן ־אָסָ֧ף הַמַּזְכִּ֛יר אֶל ־חִזְקִיָּ֖הוּ קְרוּעֵ֣י בְגָדִ֑ים וַיַּגִּ֣דוּ ל֔וֹ דִּבְרֵ֖י רַבְשָׁקֵֽה ׃
καὶ εἰσῆλθεν Ελιακιμ υἱὸς Χελκιου ὁ οἰκονόμος καὶ Σομνας ὁ γραμματεὺς καὶ Ιωας υἱὸς Ασαφ ὁ ἀναμιμνῄσκων πρὸς Εζεκιαν διερρηχότες τὰ ἱμάτια καὶ ἀνήγγειλαν αὐτῷ τοὺς λόγους Ραψακου
Venitque Eliacim filius Helciae , praepositus domus , et Sobna scriba , et Joahe filius Asaph a commentariis ad Ezechiam scissis vestibus , et nuntiaverunt ei verba Rabsacis .
ወቦአ ፡ ኤልያቄም ፡ ወልደ ፡ ኬልቅዩ ፡ መጋቢ ፡ ወሳምናስ ፡ ጸሓፊ ፡ ወዮአስ ፡ ወልደ ፡ ሳፍን ፡ መዘክር ፡ ኀበ ፡ ሕዝቅያስ ፡ እንዘ ፡ ሥጡጥ ፡ አልባሲሆሙ ፡ ወነገርዎ ፡ ቃለ ፡ ረፋስቂስ ።
Then Eliakim the son of Hilkiah, who was over the household, came with Shebna the scribe and Joah the son of Asaph the recorder to Hezekiah with their clothes torn, and told him Rabshakeh’s words.