| 28:1 | כִּ֤י יֵ֣שׁ לַכֶּ֣סֶף מוֹצָ֑א וּ֝מָק֗וֹם לַזָּהָ֥ב יָזֹֽקּוּ׃ | ἔστιν γὰρ ἀργυρίῳ τόπος ὅθεν γίνεται τόπος δὲ χρυσίῳ ὅθεν διηθεῖται | Habet argentum venarum suarum principia, et auro locus est in quo conflatur. | ቦ፡ ብሔር፡ እምኀበ፡ ይወፅአ፡ ብሩር፡ ለወርቅኒ፡ ቦ፡ ብሔር፡ እምኀበ፡ የአርርዎ። | 銀子有礦； 煉金有方。 |
|---|
| 28:2 | בַּ֭רְזֶל מֵעָפָ֣ר יֻקָּ֑ח וְ֝אֶ֗בֶן יָצ֥וּק נְחוּשָֽׁה׃ | σίδηρος μὲν γὰρ ἐκ γῆς γίνεται χαλκὸς δὲ ἴσα λίθῳ λατομεῖται | Ferrum de terra tollitur, et lapis solutus calore in aes vertitur. | ሐፂንሂ፡ እምውስተ፡ ምድር፡ ይትገበር፡ ለብርትኒ፡ ከመ፡ እብን፡ ይፈጽሕዎ። | 鐵從地裏挖出； 銅從石中鎔化。 |
|---|
| 28:3 | קֵ֤ץ׀ שָׂ֤ם לַחֹ֗שֶׁךְ וּֽלְכׇל־תַּ֭כְלִית ה֣וּא חוֹקֵ֑ר אֶ֖בֶן אֹ֣פֶל וְצַלְמָֽוֶת׃ | τάξιν ἔθετο σκότει καὶ πᾶν πέρας αὐτὸς ἐξακριβάζεται λίθος σκοτία καὶ σκιὰ θανάτου | Tempus posuit tenebris, et universorum finem ipse considerat : lapidem quoque caliginis et umbram mortis. | ለጽልመትኒ፡ አዘዘ፡ ዕድሜሁ፡ ወለኵሉ፡ ውእቱ፡ የሐትቶ፡ እብነ፡ ጽልመት፡ ወጽላሎተ፡ ሞት። | 人為黑暗定界限， 查究幽暗陰翳的石頭，直到極處， |
|---|
| 28:4 | פָּ֤רַץ נַ֨חַל׀ מֵֽעִם־גָּ֗ר הַֽנִּשְׁכָּחִ֥ים מִנִּי־רָ֑גֶל דַּ֖לּוּ מֵאֱנ֣וֹשׁ נָֽעוּ׃ | διακοπὴ χειμάρρου ἀπὸ κονίας οἱ δὲ ἐπιλανθανόμενοι ὁδὸν δικαίαν ἠσθένησαν ἐκ βροτῶν | Dividit torrens a populo peregrinante eos quos oblitus est pes egentis hominis, et invios. | ከመ፡ ስጥቀተ፡ ፈለግ፡ ውስተ፡ መሬት፡ እለ፡ ይረስዕዋ፡ ለፍኖተ፡ ጽድቅ፡ ደክሙ፡ በኃጢአቶሙ። | 在無人居住之處刨開礦穴， 過路的人也想不到他們； 又與人遠離，懸在空中搖來搖去。 |
|---|
| 28:5 | אֶ֗רֶץ מִמֶּ֥נָּה יֵֽצֵא־לָ֑חֶם וְ֝תַחְתֶּ֗יהָ נֶהְפַּ֥ךְ כְּמוֹ־אֵֽשׁ׃ | γῆ ἐξ αὐτῆς ἐξελεύσεται ἄρτος ὑποκάτω αὐτῆς ἐστράφη ὡσεὶ πῦρ | Terra de qua oriebatur panis, in loco suo igni subversa est. | ለምድርኒ፡ ይወፅእ፡ እምኔሃ፡ እክል፡ በመትሕቴሃኒ፡ ጠብለላ፡ በእሳት። | 至於地，能出糧食， 地內好像被火翻起來。 |
|---|
| 28:6 | מְקוֹם־סַפִּ֥יר אֲבָנֶ֑יהָ וְעַפְרֹ֖ת זָהָ֣ב לֽוֹ׃ | τόπος σαπφείρου οἱ λίθοι αὐτῆς καὶ χῶμα χρυσίον αὐτῷ | Locus sapphiri lapides ejus, et glebae illius aurum. | ቦ፡ ብሔር፡ ዘአብነ፡ ሰንፔር፡ ወወርቃኒ፡ ከመ፡ መሬት። | 地中的石頭有藍寶石， 並有金沙。 |
|---|
| 28:7 | נָ֭תִיב לֹא־יְדָ֣עוֹ עָ֑יִט וְלֹ֥א שְׁ֝זָפַ֗תּוּ עֵ֣ין אַיָּֽה׃ | τρίβος οὐκ ἔγνω αὐτὴν πετεινόν καὶ οὐ παρέβλεψεν αὐτὴν ὀφθαλμὸς γυπός | Semitam ignoravit avis, nec intuitus est eam oculus vulturis. | ፍኖት፡ ዘኢርአያ፡ ዖፍ፡ ወዘኢነጸራ፡ ዓይን፡ ንስር። | 礦中的路鷙鳥不得知道； 鷹眼也未見過。 |
|---|
| 28:8 | לֹֽא־הִדְרִיכ֥וּהוּ בְנֵי־שָׁ֑חַץ לֹֽא־עָדָ֖ה עָלָ֣יו שָֽׁחַל׃ | οὐκ ἐπάτησαν αὐτὴν υἱοὶ ἀλαζόνων οὐ παρῆλθεν ἐπ’ αὐτῆς λέων | Non calcaverunt eam filii institorum, nec pertransivit per eam leaena. | ወኢኬድዋ፡ ደቂቀ፡ ዝኁራን፡ በእግር፡ ወኢኃለፈ፡ አንበሳ፡ ውስቴታ። | 狂傲的野獸未曾行過； 猛烈的獅子也未曾經過。 |
|---|
| 28:9 | בַּ֭חַלָּמִישׁ שָׁלַ֣ח יָד֑וֹ הָפַ֖ךְ מִשֹּׁ֣רֶשׁ הָרִֽים׃ | ἐν ἀκροτόμῳ ἐξέτεινεν χεῖρα αὐτοῦ κατέστρεψεν δὲ ἐκ ῥιζῶν ὄρη | Ad silicem extendit manum suam : subvertit a radicibus montes. | ወአንሥአ፡ እዴሁ፡ በእዝኅ፡ ወአጥፍኦሙ፡ ለአድባር፡ እመሠረቶሙ፡ ወእምሥርዎሙ። | 人伸手鑿開堅石， 傾倒山根， |
|---|
| 28:10 | בַּ֭צּוּרוֹת יְאֹרִ֣ים בִּקֵּ֑עַ וְכׇל־יְ֝קָ֗ר רָאֲתָ֥ה עֵינֽוֹ׃ | δίνας δὲ ποταμῶν ἔρρηξεν πᾶν δὲ ἔντιμον εἶδέν μου ὁ ὀφθαλμός | In petris rivos excidit, et omne pretiosum vidit oculus ejus. | ወሰጠቀ፡ አንቅዕተ፡ አፍላግ፡ ወርእየ፡ ዓይንየ፡ ኵሎ፡ ክቡራተ። | 在磐石中鑿出水道， 親眼看見各樣寶物。 |
|---|
| 28:11 | מִ֭בְּכִי נְהָר֣וֹת חִבֵּ֑שׁ וְ֝תַעֲלֻמָ֗הּ יֹ֣צִא אֽוֹר׃ {פ} | βάθη δὲ ποταμῶν ἀνεκάλυψεν ἔδειξεν δὲ ἑαυτοῦ δύναμιν εἰς φῶς | Profunda quoque fluviorum scrutatus est, et abscondita in lucem produxit. | ወሰጠቀ፡ ቀላያተ፡ ዘአፍላግ፡ ወአርአየኃይሎ፡ በውስተ፡ ብርሃን። | 他封閉水不得滴流， 使隱藏的物顯露出來。 |
|---|
| 28:12 | וְֽ֭הַחׇכְמָה מֵאַ֣יִן תִּמָּצֵ֑א וְאֵ֥י זֶ֝֗ה מְק֣וֹם בִּינָֽה׃ | ἡ δὲ σοφία πόθεν εὑρέθη ποῖος δὲ τόπος ἐστὶν τῆς ἐπιστήμης | Sapientia vero ubi invenitur ? et quis est locus intelligentiae ? | ወእምአይቴ፡ ተረክበት፡ ጥበብ፡ ወአይቴ፡ ብሔር፡ ለጥበብ። | 然而，智慧有何處可尋？ 聰明之處在哪裏呢？ |
|---|
| 28:13 | לֹא־יָדַ֣ע אֱנ֣וֹשׁ עֶרְכָּ֑הּ וְלֹ֥א תִ֝מָּצֵ֗א בְּאֶ֣רֶץ הַחַיִּֽים׃ | οὐκ οἶδεν βροτὸς ὁδὸν αὐτῆς οὐδὲ μὴ εὑρεθῇ ἐν ἀνθρώποις | Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium. | ወኢየአምራ፡ መዋቲ፡ ለፍኖታ፡ ወኢሀለወት፡ ኀበ፡ እጓለ፡ እመሕያው። | 智慧的價值無人能知， 在活人之地也無處可尋。 |
|---|
| 28:14 | תְּה֣וֹם אָ֭מַר לֹ֣א בִי־הִ֑יא וְיָ֥ם אָ֝מַ֗ר אֵ֣ין עִמָּדִֽי׃ | ἄβυσσος εἶπεν οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί καὶ θάλασσα εἶπεν οὐκ ἔστιν μετ’ ἐμοῦ | Abyssus dicit : Non est in me, et mare loquitur : Non est mecum. | ቀላይኒ፡ ትቤ፡ ኢህለወት፡ ኀቤየሰ፡ ወባሕርኒ፡ ትቤ፡ ኢነበረት፡ ምስሌየሰ። | 深淵說：不在我內； 滄海說：不在我中。 |
|---|
| 28:15 | לֹא־יֻתַּ֣ן סְג֣וֹר תַּחְתֶּ֑יהָ וְלֹ֥א יִ֝שָּׁקֵ֗ל כֶּ֣סֶף מְחִירָֽהּ׃ | οὐ δώσει συγκλεισμὸν ἀντ’ αὐτῆς καὶ οὐ σταθήσεται ἀργύριον ἀντάλλαγμα αὐτῆς | Non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione ejus. | ወአልቦ፡ ዘተረክበ፡ ዘክማሓ፡ ወኢይደልዋ፡ ብሩር፡ ተውላጣ። | 智慧非用黃金可得， 也不能平白銀為它的價值。 |
|---|
| 28:16 | לֹא־תְ֭סֻלֶּה בְּכֶ֣תֶם אוֹפִ֑יר בְּשֹׁ֖הַם יָקָ֣ר וְסַפִּֽיר׃ | καὶ οὐ συμβασταχθήσεται χρυσίῳ Ωφιρ ἐν ὄνυχι τιμίῳ καὶ σαπφείρῳ | Non conferetur tinctis Indiae coloribus, nec lapidi sardonycho pretiosissimo vel sapphiro. | ወኢትሠየጥ፡ በወርቀ፡ አፌር፡ ወኢ፡ በባላቅ፡ ቅድው፡ ወበ፡ ሰንፔር። | 俄斐金和貴重的紅瑪瑙， 並藍寶石，不足與較量； |
|---|
| 28:17 | לֹא־יַעַרְכֶ֣נָּה זָ֭הָב וּזְכוֹכִ֑ית וּתְמ֖וּרָתָ֣הּ כְּלִי־פָֽז׃ | οὐκ ἰσωθήσεται αὐτῇ χρυσίον καὶ ὕαλος καὶ τὸ ἄλλαγμα αὐτῆς σκεύη χρυσᾶ | Non adaequabitur ei aurum vel vitrum, nec commutabuntur pro ea vasa auri. | ወኢትማሰላ፡ ወርቅ፡ ወማኅው፡ ወቤዛሃኒ፡ ንዋየ፡ ወርቅ። | 黃金和玻璃不足與比較； 精金的器皿不足與兌換。 |
|---|
| 28:18 | רָאמ֣וֹת וְ֭גָבִישׁ לֹ֣א יִזָּכֵ֑ר וּמֶ֥שֶׁךְ חׇ֝כְמָ֗ה מִפְּנִינִֽים׃ | μετέωρα καὶ γαβις οὐ μνησθήσεται καὶ ἕλκυσον σοφίαν ὑπὲρ τὰ ἐσώτατα | Excelsa et eminentia non memorabuntur comparatione ejus : trahitur autem sapientia de occultis. | ዝሉፍ፡ ወእንቡዝ፡ ኢይዜክርዋ፡ ወሰሐባ፡ ለጥበብ፡ እምአፅናቊ፡ በአምጣነ፡ ኃይልከ፡፡ 19፡ ወኢይርዔረያ፡ ተንከራ፡ ዘኢትዮጲያ፡ ወኢትሠየጥ፡ በወርቅ፡ ጽሩይ። | 珊瑚、水晶都不足論； 智慧的價值勝過珍珠 。 |
|---|
| 28:19 | לֹֽא־יַ֭עַרְכֶנָּה פִּטְדַת־כּ֑וּשׁ בְּכֶ֥תֶם טָ֝ה֗וֹר לֹ֣א תְסֻלֶּֽה׃ | οὐκ ἰσωθήσεται αὐτῇ τοπάζιον Αἰθιοπίας χρυσίῳ καθαρῷ οὐ συμβασταχθήσεται | Non adaequabitur ei topazius de Aethiopia, nec tincturae mundissimae componetur. | — | 古實的紅璧璽不足與比較； 精金也不足與較量。 |
|---|
| 28:20 | וְֽ֭הַחׇכְמָה מֵאַ֣יִן תָּב֑וֹא וְאֵ֥י זֶ֝֗ה מְק֣וֹם בִּינָֽה׃ | ἡ δὲ σοφία πόθεν εὑρέθη ποῖος δὲ τόπος ἐστὶν τῆς συνέσεως | Unde ergo sapientia venit ? et quis est locus intelligentiae ? | ወጥበብ፡ በአይቴ፡ ተረክበት፡ ወአይቴ፡ ውእቱ፡ ብሔር፡ ለምክር። | 智慧從何處來呢？ 聰明之處在哪裏呢？ |
|---|
| 28:21 | וְֽ֭נֶעֶלְמָה מֵעֵינֵ֣י כׇל־חָ֑י וּמֵע֖וֹף הַשָּׁמַ֣יִם נִסְתָּֽרָה׃ | λέληθεν πάντα ἄνθρωπον καὶ ἀπὸ πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ ἐκρύβη | Abscondita est ab oculis omnium viventium : volucres quoque caeli latet. | እስመ፡ ተረስዓት፡ እምኵሉ፡ ሰብእ፡ ወተኃብአት፡ ዓዲ፡ እምአዕዋፈ፡ ሰማይ። | 是向一切有生命的眼目隱藏， 向空中的飛鳥掩蔽。 |
|---|
| 28:22 | אֲבַדּ֣וֹן וָ֭מָוֶת אָ֣מְר֑וּ בְּ֝אׇזְנֵ֗ינוּ שָׁמַ֥עְנוּ שִׁמְעָֽהּ׃ | ἡ ἀπώλεια καὶ ὁ θάνατος εἶπαν ἀκηκόαμεν δὲ αὐτῆς τὸ κλέος | Perditio et mors dixerunt : Auribus nostris audivimus famam ejus. | ሞትሂ፡ ወሲኦል፡ ይቤሉ፡ ሰማዕነ፡ ድምፃ። | 滅沒和死亡說： 我們風聞其名。 |
|---|
| 28:23 | אֱ֭לֹהִים הֵבִ֣ין דַּרְכָּ֑הּ וְ֝ה֗וּא יָדַ֥ע אֶת־מְקוֹמָֽהּ׃ | ὁ θεὸς εὖ συνέστησεν αὐτῆς τὴν ὁδόν αὐτὸς δὲ οἶδεν τὸν τόπον αὐτῆς | Deus intelligit viam ejus, et ipse novit locum illius. | ወእግዚአብሔር፡ አሠነየ፡ ፍታ፡ ወውእቱ፡ ለሊሁ፡ የአምር፡ ብሔራ። | 上帝明白智慧的道路， 曉得智慧的所在。 |
|---|
| 28:24 | כִּי־ה֭וּא לִקְצוֹת־הָאָ֣רֶץ יַבִּ֑יט תַּ֖חַת כׇּל־הַשָּׁמַ֣יִם יִרְאֶֽה׃ | αὐτὸς γὰρ τὴν ὑπ’ οὐρανὸν πᾶσαν ἐφορᾷ εἰδὼς τὰ ἐν τῇ γῇ πάντα ἃ ἐποίησεν | Ipse enim fines mundi intuetur, et omnia quae sub caelo sunt respicit. | ወውእቱ፡ ይሬኢ፡ ኵሎ፡ ዘውስተ፡ ሰማይ፡ ወየአምር፡ ኵሎ፡ ዘውስተ፡ ምድር። | 因他鑒察直到地極， 遍觀普天之下， |
|---|
| 28:25 | לַעֲשׂ֣וֹת לָר֣וּחַ מִשְׁקָ֑ל וּ֝מַ֗יִם תִּכֵּ֥ן בְּמִדָּֽה׃ | ἀνέμων σταθμὸν ὕδατός τε μέτρα | Qui fecit ventis pondus, et aquas appendit in mensura. | ዘለሊሁ፡ ገብረ፡ ነፋሳተ፡ በመዳልው፡ ወማየሂ፡ በመስፈርት። | 要為風定輕重， 又度量諸水； |
|---|
| 28:26 | בַּעֲשֹׂת֣וֹ לַמָּטָ֣ר חֹ֑ק וְ֝דֶ֗רֶךְ לַחֲזִ֥יז קֹלֽוֹת׃ | ὅτε ἐποίησεν οὕτως ὑετὸν ἠρίθμησεν καὶ ὁδὸν ἐν τινάγματι φωνάς | Quando ponebat pluviis legem, et viam procellis sonantibus : | አመ፡ ፈጠረ፡ ከመዝ፡ አእሚሮ፡ ኈለቃ፡ አመ፡ ገብረ፡ ለዝናም፡ ሥርዓተ፡ ወበፍኖት፡ ያሜክርዎ፡ ለቃል። | 他為雨露定命令， 為雷電定道路。 |
|---|
| 28:27 | אָ֣ז רָ֭אָהּ וַֽיְסַפְּרָ֑הּ הֱ֝כִינָ֗הּ וְגַם־חֲקָרָֽהּ׃ | τότε εἶδεν αὐτὴν καὶ ἐξηγήσατο αὐτήν ἑτοιμάσας ἐξιχνίασεν | tunc vidit illam et enarravit, et praeparavit, et investigavit. | ወርአያ፡ አሜሁ፡ ወኈለቃ፡ ወአስተዳለዋ፡ ወአክበራ፡ ወሰሐባ። | 那時他看見智慧，而且述說； 他堅定，並且查究。 |
|---|
| 28:28 | וַיֹּ֤אמֶר׀ לָאָדָ֗ם הֵ֤ן יִרְאַ֣ת אֲ֭דֹנָי הִ֣יא חׇכְמָ֑ה וְס֖וּר מֵרָ֣ע בִּינָֽה׃ {פ} | εἶπεν δὲ ἀνθρώπῳ ἰδοὺ ἡ θεοσέβειά ἐστιν σοφία τὸ δὲ ἀπέχεσθαι ἀπὸ κακῶν ἐστιν ἐπιστήμη | Et dixit homini : Ecce timor Domini, ipsa est sapientia ; et recedere a malo, intelligentia. | ወይቤሎ፡ ለእጓለ፡ እመሕያው፡ ናሁ፡ ፈሪሃ፡ እግዚአብሔር፡ ውእቱ፡ ጥበብ፡ ወተግኅሦ፡ እምኵሉ፡ እኩይ፡ አእምሮ፡ ውእቱ። | 他對人說：敬畏主就是智慧； 遠離惡便是聰明。 |
|---|