18:1 ⧉ ⤴︎ לְֽ֭תַאֲוָה יְבַקֵּ֣שׁ נִפְרָ֑ד בְּכׇל ־תּ֝וּשִׁיָּ֗ה יִתְגַּלָּֽע ׃
προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων ἐν παντὶ δὲ καιρῷ ἐπονείδιστος ἔσται
Occasiones quaerit qui vult recedere ab amico : omni tempore erit exprobrabilis .
ምክንያተ ፡ የኃሥሥ ፡ ብእሲ ፡ ዘይፈቅድ ፡ ይትፈለጥ ፡ እምአዕርክቲሁ ፡ ወበኵሉ ፡ ጊዜ ፡ ዝንጓጔ ፡ ይከውን ።
A man who isolates himself pursues selfishness, and defies all sound judgment.
18:2 ⧉ ⤴︎ לֹא ־יַחְפֹּ֣ץ כְּ֭סִיל בִּתְבוּנָ֑ה כִּ֝֗י אִֽם ־בְּהִתְגַּלּ֥וֹת לִבּֽוֹ ׃
οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ἐνδεὴς φρενῶν μᾶλλον γὰρ ἄγεται ἀφροσύνῃ
Non recipit stultus verba prudentiae , nisi ea dixeris quae versantur in corde ejus .
ኢይፈቅድ ፡ ጥበበ ፡ ነዳየ ፡ አእምሮ ፡ ወባሕቱ ፡ ይመልኮ ፡ ዕበድ ።
A fool has no delight in understanding, but only in revealing his own opinion.
18:3 ⧉ ⤴︎ בְּֽבוֹא ־רָ֭שָׁע בָּ֣א גַם ־בּ֑וּז וְֽעִם ־קָל֥וֹן חֶרְפָּֽה ׃
ὅταν ἔλθῃ ἀσεβὴς εἰς βάθος κακῶν καταφρονεῖ ἐπέρχεται δὲ αὐτῷ ἀτιμία καὶ ὄνειδος
Impius , cum in profundum venerit peccatorum , contemnit ; sed sequitur eum ignominia et opprobrium .
ሶበ ፡ መጽአ ፡ ረሲዕ ፡ ውስተ ፡ ዕመቀ ፡ እከያት ፡ ይትኄየይ ፡ ወያመጽእ ፡ ኃሣረ ፡ ወዝንጓጔ ።
When wickedness comes, contempt also comes, and with shame comes disgrace.
18:4 ⧉ ⤴︎ מַ֣יִם עֲ֭מֻקִּים דִּבְרֵ֣י פִי ־אִ֑ישׁ נַ֥חַל נֹ֝בֵ֗עַ מְק֣וֹר חׇכְמָֽה ׃
ὕδωρ βαθὺ λόγος ἐν καρδίᾳ ἀνδρός ποταμὸς δὲ ἀναπηδύει καὶ πηγὴ ζωῆς
Aqua profunda verba ex ore viri , et torrens redundans fons sapientiae .
ማይ ፡ ዕሙቅ ፡ ውስተ ፡ ልበ ፡ ብእሲ ፡ ጠቢብ ፡ ወፈለግ ፡ ዘይፈለፍል ፡ ነቅዐ ፡ ሕይወት ።
The words of a man’s mouth are like deep waters. The fountain of wisdom is like a flowing brook.
18:5 ⧉ ⤴︎ שְׂאֵ֣ת פְּנֵי ־רָשָׁ֣ע לֹא ־ט֑וֹב לְהַטּ֥וֹת צַ֝דִּ֗יק בַּמִּשְׁפָּֽט ׃
θαυμάσαι πρόσωπον ἀσεβοῦς οὐ καλόν οὐδὲ ὅσιον ἐκκλίνειν τὸ δίκαιον ἐν κρίσει
Accipere personam impii non est bonum , ut declines a veritate judicii .
አንክሮ ፡ ገጸ ፡ ረሲዓን ፡ አኮ ፡ ሠናይ ፡ ወአኮ ፡ አዳም ፡ አግኅሦ ፡ ጽድቅ ፡ በፍትሕ ።
To be partial to the faces of the wicked is not good, nor to deprive the innocent of justice.
18:6 ⧉ ⤴︎ שִׂפְתֵ֣י כְ֭סִיל יָבֹ֣אוּ בְרִ֑יב וּ֝פִ֗יו לְֽמַהֲלֻמ֥וֹת יִקְרָֽא ׃
χείλη ἄφρονος ἄγουσιν αὐτὸν εἰς κακά τὸ δὲ στόμα αὐτοῦ τὸ θρασὺ θάνατον ἐπικαλεῖται
Labia stulti miscent se rixis , et os ejus jurgia provocat .
ከናፍሪሁ ፡ ለዐብድ ፡ ያበጽሖ ፡ ውስተ ፡ እከይ ፡ ወአፉሁ ፡ ለጒጒዕ ፡ ይጼውዕ ፡ ሞተ ፡ ለርእሱ ።
A fool’s lips come into strife, and his mouth invites beatings.
18:7 ⧉ ⤴︎ פִּֽי ־כְ֭סִיל מְחִתָּה ־ל֑וֹ וּ֝שְׂפָתָ֗יו מוֹקֵ֥שׁ נַפְשֽׁוֹ ׃
στόμα ἄφρονος συντριβὴ αὐτῷ τὰ δὲ χείλη αὐτοῦ παγὶς τῇ ψυχῇ αὐτοῦ
Os stulti contritio ejus , et labia ipsius ruina animae ejus .
አፉሁ ፡ ለዐብድ ፡ ቅጥቃጤሁ ፡ ወከናፍሪሁ ፡ መሥገርተ ፡ ነፍሱ ።
A fool’s mouth is his destruction, and his lips are a snare to his soul.
18:8 ⧉ ⤴︎ דִּבְרֵ֣י נִ֭רְגָּן כְּמִֽתְלַהֲמִ֑ים וְ֝הֵ֗ם יָרְד֥וּ חַדְרֵי ־בָֽטֶן ׃
ὀκνηροὺς καταβάλλει φόβος ψυχαὶ δὲ ἀνδρογύνων πεινάσουσιν
Verba bilinguis quasi simplicia , et ipsa perveniunt usque ad interiora ventris . Pigrum dejicit timor ; animae autem effeminatorum esurient .
ሀካይያን ፡ ያበዝኁ ፡ ፍርሃተ ፡ ወመንፈሰ ፡ ሰብእሰ ፡ ፅኑሳን ፡ ይርኅብ ።
The words of a gossip are like dainty morsels: they go down into a person’s innermost parts.
18:9 ⧉ ⤴︎ גַּ֭ם מִתְרַפֶּ֣ה בִמְלַאכְתּ֑וֹ אָ֥ח ה֝֗וּא לְבַ֣עַל מַשְׁחִֽית ׃
ὁ μὴ ἰώμενος ἑαυτὸν ἐν τοῖς ἔργοις αὐτοῦ ἀδελφός ἐστιν τοῦ λυμαινομένου ἑαυτόν
Qui mollis et dissolutus est in opere suo frater est sua opera dissipantis .
ዘኢይፌውስ ፡ ርእሶ ፡ በምግባሪሁ ፡ እኁሁ ፡ ውእቱ ፡ ለዘርእሶ ፡ ይበልዕ ።
One who is slack in his work is brother to him who is a master of destruction.
18:10 ⧉ ⤴︎ מִגְדַּל ־עֹ֭ז שֵׁ֣ם יְהֹוָ֑ה בּֽוֹ ־יָר֖וּץ צַדִּ֣יק וְנִשְׂגָּֽב ׃
ἐκ μεγαλωσύνης ἰσχύος ὄνομα κυρίου αὐτῷ δὲ προσδραμόντες δίκαιοι ὑψοῦνται
Turris fortissima nomen Domini ; ad ipsum currit justus , et exaltabitur .
ዓቢይ ፡ ኃይል ፡ ስመ ፡ እግዚአብሔር ፡ ወኪያሁ ፡ በዴግኖ ፡ ጻድቃን ፡ ይትሌዓሉ ።
Yahweh’s name is a strong tower: the righteous run to him, and are safe.
18:11 ⧉ ⤴︎ ה֣וֹן עָ֭שִׁיר קִרְיַ֣ת עֻזּ֑וֹ וּכְחוֹמָ֥ה נִ֝שְׂגָּבָ֗ה בְּמַשְׂכִּתֽוֹ ׃
ὕπαρξις πλουσίου ἀνδρὸς πόλις ὀχυρά ἡ δὲ δόξα αὐτῆς μέγα ἐπισκιάζει
Substantia divitis urbs roboris ejus , et quasi murus validus circumdans eum .
ጥሪቱ ፡ ለብእሲ ፡ ባዕል ፡ ሀገር ፡ ጽንዕት ፡ ወበክብራ ፡ ዓቢየ ፡ ትጼልል ።
The rich man’s wealth is his strong city, like an unscalable wall in his own imagination.
18:12 ⧉ ⤴︎ לִפְנֵי ־שֶׁ֭בֶר יִגְבַּ֣הּ לֶב ־אִ֑ישׁ וְלִפְנֵ֖י כָב֣וֹד עֲנָוָֽה ׃
πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρός καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται
Antequam conteratur , exaltatur cor hominis , et antequam glorificetur , humiliatur .
ዘእንበለ ፡ ቅጥቃጤ ፡ ይትዔበይ ፡ ልበ ፡ ብእሲ ፡ ወዘእንበለ ፡ ክብር ፡ ይቴሐት ።
Before destruction the heart of man is proud, but before honor is humility.
18:13 ⧉ ⤴︎ מֵשִׁ֣יב דָּ֭בָר בְּטֶ֣רֶם יִשְׁמָ֑ע אִוֶּ֥לֶת הִיא ־ל֝֗וֹ וּכְלִמָּֽה ׃
ὃς ἀποκρίνεται λόγον πρὶν ἀκοῦσαι ἀφροσύνη αὐτῷ ἐστιν καὶ ὄνειδος
Qui prius respondet quam audiat , stultum se esse demonstrat , et confusione dignum .
ዘይነብብ ፡ ቃለ ፡ ዘእንበለ ፡ ይስማዕ ፡ ዐብድ ፡ ውእቱ ፡ ወሎቱ ፡ ይደሉ ፡ ምናኔ ።
He who answers before he hears, that is folly and shame to him.
18:14 ⧉ ⤴︎ רֽוּחַ ־אִ֭ישׁ יְכַלְכֵּ֣ל מַחֲלֵ֑הוּ וְר֥וּחַ נְ֝כֵאָ֗ה מִ֣י יִשָּׂאֶֽנָּה ׃
θυμὸν ἀνδρὸς πραΰνει θεράπων φρόνιμος ὀλιγόψυχον δὲ ἄνδρα τίς ὑποίσει
Spiritus viri sustentat imbecillitatem suam ; spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere ?
መዓተ ፡ ንጉሥ ፡ ያኃሥዕ ፡ ገብር ፡ ጠቢብ ፡ ለሕፁፀ ፡ ነፍስሰ ፡ ብእሲ ፡ መኑ ፡ ይክሎ ።
A man’s spirit will sustain him in sickness, but a crushed spirit, who can bear?
18:15 ⧉ ⤴︎ לֵ֣ב נָ֭בוֹן יִקְנֶה ־דָּ֑עַת וְאֹ֥זֶן חֲ֝כָמִ֗ים תְּבַקֶּשׁ ־דָּֽעַת ׃
καρδία φρονίμου κτᾶται αἴσθησιν ὦτα δὲ σοφῶν ζητεῖ ἔννοιαν
Cor prudens possidebit scientiam , et auris sapientium quaerit doctrinam .
ልበ ፡ ብእሲ ፡ ጠቢብ ፡ ያጠሪ ፡ አእምሮ ፡ ወዕዝነ ፡ ጠቢባን ፡ የኃሥሥ ፡ ቃለ ፡ ተግሣፅ ።
The heart of the discerning gets knowledge. The ear of the wise seeks knowledge.
18:16 ⧉ ⤴︎ מַתָּ֣ן אָ֭דָם יַרְחִ֣יב ל֑וֹ וְלִפְנֵ֖י גְדֹלִ֣ים יַנְחֶֽנּוּ ׃
δόμα ἀνθρώπου ἐμπλατύνει αὐτὸν καὶ παρὰ δυνάσταις καθιζάνει αὐτόν
Donum hominis dilatat viam ejus , et ante principes spatium ei facit .
ሀብት ፡ ብእሴ ፡ ያሌዕል ፡ ወምስለ ፡ መኳንንት ፡ ያነብሮ ።
A man’s gift makes room for him, and brings him before great men.
18:17 ⧉ ⤴︎ צַדִּ֣יק הָרִאשׁ֣וֹן בְּרִיב֑וֹ (יבא ) [וּבָֽא ־]רֵ֝עֵ֗הוּ וַחֲקָרֽוֹ ׃
δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογίᾳ ὡς δ’ ἂν ἐπιβάλῃ ὁ ἀντίδικος ἐλέγχεται
Justus prior est accusator sui : venit amicus ejus , et investigabit eum .
ጻድቅ ፡ መስተዋድየ ፡ ርእሱ ፡ እምቅድመ ፡ ነገር ፡ ወበዘአምጽአ ፡ እድው ፡ ይዘልፍ ።
He who pleads his cause first seems right— until another comes and questions him.
18:18 ⧉ ⤴︎ מִ֭דְיָנִים יַשְׁבִּ֣ית הַגּוֹרָ֑ל וּבֵ֖ין עֲצוּמִ֣ים יַפְרִֽיד ׃
ἀντιλογίας παύει κλῆρος ἐν δὲ δυνάσταις ὁρίζει
Contradictiones comprimit sors , et inter potentes quoque dijudicat .
ጋእዝ ፡ ያኅድግ ፡ ዕፃ ፡ ወማእከለ ፡ ፅኑዓን ፡ ይፈልጥ ።
The lot settles disputes, and keeps strong ones apart.
18:19 ⧉ ⤴︎ אָ֗ח נִפְשָׁ֥ע מִקִּרְיַת ־עֹ֑ז (ומדונים ) [וּ֝מִדְיָנִ֗ים ] כִּבְרִ֥יחַ אַרְמֽוֹן ׃
ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρὰ καὶ ὑψηλή ἰσχύει δὲ ὥσπερ τεθεμελιωμένον βασίλειον
Frater qui adjuvatur a fratre quasi civitas firma , et judicia quasi vectes urbium .
ወካሕደ ፡ ያኀድግ ፡ አርማሚ ፡ ወበኀበ ፡ መኳንንት ፡ ይሠርዕ ።
A brother offended is more difficult than a fortified city. Disputes are like the bars of a fortress.
18:20 ⧉ ⤴︎ מִפְּרִ֣י פִי ־אִ֭ישׁ תִּשְׂבַּ֣ע בִּטְנ֑וֹ תְּבוּאַ֖ת שְׂפָתָ֣יו יִשְׂבָּֽע ׃
ἀπὸ καρπῶν στόματος ἀνὴρ πίμπλησιν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ δὲ καρπῶν χειλέων αὐτοῦ ἐμπλησθήσεται
De fructu oris viri replebitur venter ejus , et genimina labiorum ipsius saturabunt eum .
እኁ ፡ ምስለ ፡ እኁ ፡ ዘይትራዳእ ፡ ከመ ፡ ሀገር ፡ ጽንዕት ፡ ወልዕልት ፡ ወጽኑዕ ፡ ከመ ፡ መሠረት ፡ ሡርርት ።
A man’s stomach is filled with the fruit of his mouth. With the harvest of his lips he is satisfied.
18:21 ⧉ ⤴︎ מָ֣וֶת וְ֭חַיִּים בְּיַד ־לָשׁ֑וֹן וְ֝אֹהֲבֶ֗יהָ יֹאכַ֥ל פִּרְיָֽהּ ׃
θάνατος καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης οἱ δὲ κρατοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς
Mors et vita in manu linguae ; qui diligunt eam comedent fructus ejus .
እምፍሬ ፡ አፉሁ ፡ ይመልእ ፡ ብእሲ ፡ ከረሦ ፡ ወእምፍሬ ፡ ከናፍሪሁ ፡ ይጸግብ ።
Death and life are in the power of the tongue; those who love it will eat its fruit.
18:22 ⧉ ⤴︎ מָצָ֣א אִ֭שָּׁה מָ֣צָא ט֑וֹב וַיָּ֥פֶק רָ֝צ֗וֹן מֵיְהֹוָֽה ׃
ὃς εὗρεν γυναῖκα ἀγαθήν εὗρεν χάριτας ἔλαβεν δὲ παρὰ θεοῦ ἱλαρότητα ὃς ἐκβάλλει γυναῖκα ἀγαθήν ἐκβάλλει τὰ ἀγαθά ὁ δὲ κατέχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής
Qui invenit mulierem bonam invenit bonum , et hauriet jucunditatem a Domino . Qui expellit mulierem bonam expellit bonum ; qui autem tenet adulteram stultus est et impius .
ሞት ፡ ወሕይወት ፡ ውስተ ፡ እደ ፡ ልሳን ፡ ወእለሰ ፡ ያጸንዕዋ ፡ ይበልዑ ፡ ፍሬሃ ።
Whoever finds a wife finds a good thing, and obtains favor of Yahweh.
18:23 ⧉ ⤴︎ תַּחֲנוּנִ֥ים יְדַבֶּר ־רָ֑שׁ וְ֝עָשִׁ֗יר יַעֲנֶ֥ה עַזּֽוֹת ׃
— Cum obsecrationibus loquetur pauper , et dives effabitur rigide .
ዘረከበ ፡ ብእሲተ ፡ ኄርተ ፡ ረከበ ፡ ሞገሰ ፡ ወነሥአ ፡ እምኀበ ፡ እግዚአብሔር ፡ ውኅዋኄ ።
The poor plead for mercy, but the rich answer harshly.
18:24 ⧉ ⤴︎ אִ֣ישׁ רֵ֭עִים לְהִתְרֹעֵ֑עַ וְיֵ֥שׁ אֹ֝הֵ֗ב דָּבֵ֥ק מֵאָֽח ׃
— Vir amabilis ad societatem magis amicus erit quam frater .
ዘያወፅአ ፡ ብእሲተ ፡ ኄርተ ፡ አውፅአ ፡ ሠናያተ ፡ ወዘያነብርሰ ፡ ብእሲተ ፡ ዘማዊተ ፡ ዐብድ ፡ ወረሲዕ ፡ ውእቱ ።
A man of many companions may be ruined, but there is a friend who sticks closer than a brother.